Hoe kunnen we stilte belichamen?  

Ideeën belichamen doen we door ze op een krachtige manier in ons leven gestalte te geven. Maar wat gebeurt er als we de stilte belichamen? Worden we dan plots zwijgzaam, blijven we voortaan stom? Daar gelooft priester en psychotherapeut Erik Galle niets van. De stilte heeft veel meer in petto dan we vermoeden. Ze toont ons de weg naar wie we bedoeld zijn te worden.

Een luisterleerschool

Het eerste wat stilte ons leert, is luisteren. Blijven we aan het woord, dan neemt ze de benen. Ze verdwijnt tot wij ons afstemmen op wie ze is en onze mond houden. Stilte brengt ons bij wat echte ontvankelijkheid inhoudt. We leren dit met mondjesmaat. Stilte verandert de werkelijkheid niet; ze wijzigt wel de plek waar het zwaartepunt in ons leven ligt. In plaats van in onszelf komt dat buiten ons te liggen.

De stilte verschuift de aandacht van het oog naar het oor. Met onze ogen kunnen we de werkelijkheid tot de onze maken. We hebben daar een woord voor: projectie. Niet meer van hetzelfde maar meer van het zelf, vat samen wat projectie doet. We kleven onszelf over de ander waardoor die onzichtbaar wordt. Zonder ons ervan bewust te zijn, gedragen we ons als kolonisatoren. De wereld is het zelf en het zelf de wereld.

Iemand maakte me er onlangs attent op dat ‘I’(ik) en ‘eye’ (oog) in het Engels hetzelfde klinken, net alsof ze familie zijn van elkaar. Wat we zien, maken we tot het onze. Het oor kan dat niet, het is overgeleverd aan wat er te horen valt.

De stilte brengt ons een houding bij van verwelkoming van de werkelijkheid zonder in te grijpen. Deze non-manifestatie van ons ego is een discipline die elke inspanning schuwt, wat – hoe contradictorisch ook – bijzonder moeilijk is. Ik ervaar dat de keuze om me te laten raken door wat zich buiten mezelf bevindt, van mij een ander mens maakt. Het andere mag er zijn zoals het is en niet zoals ik het zag. Mijn denken wordt opengetrokken. In de starheid ervan sijpelt beweeglijkheid binnen.

Stilte is een taal. Geen spreektaal maar een luistertaal. Ik tracht die taal onder de knie te krijgen. De stilte verbiedt me niet te spreken; ze leert me wel dat luisteren altijd eerst komt. Ze wil me duidelijk maken dat ontvankelijkheid de basis belichaamt van wie ik ben als mens.

De stilte leert me dat luisteren altijd eerst komt

Mijn echte plek

In onze maatschappij komt het erop aan zich te profileren, zich los te snijden uit het geheel. Het komt erop aan iemand te worden, liefst een belangrijk iemand. Een mens moet zijn plaats veroveren. Wie zich niet poneert, telt niet mee. Men wordt iemand door zich van anderen te onderscheiden. De inspanningen die mensen zich getroosten om anders te zijn, daar is afzien in de fitness peanuts bij. Al deze zaken leert de stilte me niet. Stilte biedt hierbij geen enkele hulp. Integendeel. Stilte leert me niet om sterker te worden, meer geprofileerd.

De stilte nodigt me uit om als een puzzelstuk mijn plek in te nemen in het geheel. Ik word niet iemand door de puzzel te laten voor wat die is; ik word iemand door deel uit te maken van de puzzel. Dat inzien heeft me jaren gekost. De stilte was hierbij mijn leermeester. Als ik me in de stilte begeef, lijkt het of ik me in mijn ouderlijk huis bevind, mijn geboorteplek. Verbondenheid staat er centraal, verbondenheid met anderen maar ook met de hele schepping.

Ik ben verzot op het woord gelatenheid. Voor mij verwoordt dit het op een zachte manier aansluiten bij de omgeving die er al is. Het gaat erom de zaken te laten zijn door erin plaats te nemen en ze niet naar mijn hand te zetten. Het is ‘deactief’ zijn. Dit niet-bestaande woord situeer ik in het midden tussen actief zijn en non-actief. ‘Deactief’ zijn, is actief zijn in het niet te zijn. Het is zich voorbij de illusie begeven dat we met ons handelen de wereld sturen. Het voelt alsof ik in de stilte in de mal stap waaruit ik afkomstig ben.

Gelatenheid roept voor mij de overdaad op van wat passiviteit te bieden heeft, een vorm van zeer vruchtbaar niet ingrijpen. Het is of verbindingen worden hersteld, verbanden worden gelegd. Vaker nog gaat het over het aantreffen van verbanden die ik nog nooit had opgemerkt en die tegelijk heel waardevol blijken.

Wie de stilte wil leren kennen, moet dit aanpakken zoals een diehard vogelaar dat doet. Die hult zich in camouflagekleuren zodat hij deel uitmaakt van de omgeving. Je ziet hem niet. Je hoort hem niet. De hele omgeving komt tot leven omdat hij er deel van uitmaakt. De vogels verlaten hun schuilplaats. Ze laten zich horen en zien omdat de vogelaar tot hun biotoop is gaan behoren. Op dezelfde manier moet wie de stilte echt wil leren kennen, zelf stilte worden. Er is geen andere weg dan zich te laten doordrenken van de stilte. Je neemt als het ware de geur van de stilte in je op, ze maakt geen deel uit van jou, maar jij van haar. De tweede les die stilte belichaamt, is het vinden van mijn plek, die bestaat uit verbondenheid.

De stilte helpt erbij dat de belichaming van God blijft gebeuren

Incarnatie

Hoewel het in stilte is gebeurd, is het nieuws toch gelekt: God en de stilte zijn gehuwd met elkaar. Dat verklaart meteen dat waar stilte is, God is en waar God is, stilte niet ver uit de buurt is. Dit is ook de reden waarom stilte de ideale bemiddelaar is om God beter te leren kennen. Stilte maakt het pad recht en slecht de heuvels zodat God ook in onze tijd mens kan worden. Dit wonder gebeurt als iemand ontvankelijk is en zich er tegelijk van bewust is pas iemand te zijn door deel uit te maken van een groot netwerk van verbindingen. De stilte helpt erbij dat de belichaming van God in onze tijd blijft gebeuren. Als ik aan ontvankelijkheid denk en verbondenheid, dan krijgt het leven zelf alle ruimte:

Zoals een lammetje in de hoogte springt met zijn vier poten tegelijk, zo wil ik leven. Het kleine schaapje zit niet te denken aan een lat waarover het moet. Er valt geen lat te zien. Wat ik zie, is de beweging om de beweging zelf en niet om iets daarbuiten. Pure aandrang die van binnen komt, zonder doelgerichtheid als een uitlokkende factor. Leven dat overloopt, is een binnenweg die aan me trekt. Hier wordt geen pijl geschoten die ergens heen wil. Het gaat hier om het hout van de boog dat zich nog aan de boom bevindt.

Ik moet denken aan paarden die in cirkels lopen op de weide. Ik zie er cirkels in, zij lopen gewoon. Onbezonnenheid lijkt me een ruimte met eigenaardige afmetingen: geen. In plaats van naar een eindpunt te kijken, lopen paarden tot ze ermee ophouden. Ze leggen geen marathon af. Niet de gedachte aan de noodzakelijke training voor de sprint, zit in de weg bij hun galopperen.

– Uit Stiltehonger. Mijn reis naar binnen, p. 55.

Ik voel me als een lam, als een paard, een mens, een gelukkig kind van God.

Erik Galle is priester, psychotherapeut en auteur van het boek Stiltehonger. Mijn reis naar binnen. Bekijk de meditatieve video ‘Tien minuten verstilling in beeld en klank’.

Bestel Stiltehonger. Mijn reis naar binnen bij onze partner Boekenwereld

Wat doet de stilte met ons? Erik Galle vergelijkt het met een ramenpoets van de werkelijkheid. De werkelijkheid verandert niet, maar het zicht erop wordt helemaal anders. In honderd beeldrijke teksten word je als lezer uitgenodigd om hetzelfde anders te zien. Je leert hoe vastgeroeste ideeën ons zicht op de realiteit beperken. Wie leert zwijgen, spreekt daarna anders, omdat hij zich laat aanspreken als nooit tevoren. De tekst en tekeningen in dit boek vormen daarbij een landkaart. ERIK GALLE is priester en psychotherapeut. De liefde voor de stilte is in zijn leven alleen maar toegenomen. Hij wil anderen meenemen naar die gemeenschappelijke plek.

Bestel Stiltehonger