Bijbelwetenschappen

Sefanja is een boek vol van Gods oordeel, teleurstelling en boosheid over onrecht. Een opstandige, bezoedelde, gewelddadige stad die niet luistert, niet op God gericht is, leiders die als brullende leeuwen rondgaan en rechters die als wolven mensen tot prooi maken, gewetenloze bedriegers die zich als profeten voordoen en priesters die wat heilig is ontwijden en de wet geweld aan doen. Heel Sefanja, tot aan het gedeelte dat voor deze zondag op het leesrooster staat, is er vol van.

Jezus hoorde ‘dat Johannes overgeleverd was’ (Mat. 4,12). Door wie en
aan wie is tot nu toe niet vermeld. Johannes treedt in hoofdstuk 3 op
als prediker in de woestijn. Hij verkondigt de nabijheid van het Koninkrijk van God en roept op tot bekering: tot toewending tot Hem
in wie hij dat koningschap van God ziet aangebroken. Vervolgens is
hij het ook die Jezus doopt in de Jordaan. En nu dan, in 4,12, blijkt
Johannes te zijn overgeleverd en lijkt het erop dat Jezus de grond
onder zijn voeten te heet voelt worden

Heeft u dat ook wel eens: profetische neigingen? Vooral predikanten schijnen daar nogal eens last van te hebben. Wie wil er nu niet eens flink de waarheid zeggen? En het is helemaal mooi als je dat kunt in de overtuiging dat je namens God spreekt of – iets minder hoogdravend – met bijbels gezag. Elsbeth gaat over dit thema in gesprek met Klaas Spronk, hoogleraar Oude Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Wanneer ik in een kerkelijke (zeker protestantse) context iets zeg over het belang van feministische theologie gebeurt het niet zelden dat mijn gesprekspartner iets antwoordt in de trant van: “Maar het gaat in de Bijbel juist heel vaak over vrouwen! Eva, Deborah, Sarah, Maria… Vrouwen zijn in de Bijbel super belangrijk!”

In het dagblad Trouw van 19 april 2019 schreef Peter-Arno Coppen in de rubriek ‘Taal’ dat het steeds moeilijker vol te houden is dat elke taaluiting één vaste betekenis heeft. Zo verbaas ik mij steeds erover dat de evangelisten in weinig woorden zo veel betekenis kunnen leggen. Wat op het eerste gezicht de weergave van een gebeurtenis is, zoals de doop van Jezus, blijkt bij close reading zo veel meer in te houden: herinnering, opdracht, belofte.

De ‘bruiloft in Kana’ is net zo bekend als mysterieus. Het verhaal lijkt bol te staan van de symboliek: de derde dag, de zes kruiken, het water dat wijn wordt, de beste wijn die tot het laatst bewaard wordt, en het huwelijk op zich; maar niemand weet echt wat nu precies de betekenis van deze symbolen is.

De vergrijzing is geen nieuw verschijnsel in de kerk. In Lucas 1-2 hebben we twee kinderen, twee jonge ouders, twee verlate ouders met grijze haren en twee hoogbejaarden. Elk van de drie volwassen generaties produceert een lofzang die zó uit de Hebreeuwse Bijbel lijkt te stammen. Dat is ook wat ze allemaal samen representeren: de wereld van de Schriften, van geleefd geloof en volgehouden hoop die nu oog in oog met de vervulling staat – waarbij de vervulling niet meer dan een lichtpunt is, een zuigeling.

Je naam is waarmee je gevonden wordt. Het nog volstrekt onbekende van alles wat komen moest en moet, wordt samengebald en aangeduid in de naam waar ‘ze’ je mee gaan noemen, waarmee je, bijbels gesproken, geroepen wordt, want ‘naam’ is ‘roeping’. Daar wordt verwachting in geïnvesteerd. Eenmaal genoemd ben je niet meer anoniem. Je naam staat ergens voor, zelfs: voor iemand, staat voor jou. Heel je wezen, je ‘er staan’, ligt beslist niet opgeslagen in de grijze massa die ze ‘je hersenen’ noemen. Heel je wezen wordt uitgesproken, gekend en vermoed, ja, aangevoeld in je naam.

Matteüs en Lucas vertellen in hun eerste hoofdstukken hetzelfde verhaal met een verschillende cast en een verschillend decor. Ten opzichte van Lucas laat Matteüs de outsiders van verder komen: de magiërs in plaats van de herders. Maar de machthebber met zijn agenda van zelfhandhaving is juist dichterbij: Herodes in plaats van Augustus. De engelen van Matteüs doen vooral nawerk, terwijl ze bij Lucas voorwerk doen – ze kondigen niet aan wat er komt, maar leiden met hun boodschappen in banen wat scheef dreigt te lopen.