Praktische theologie

Door: Jos Douma Hoe moet het verder met preken? Ik expliciteer graag even dat dit best een smalle vraagstelling is. Het is nu ook niet mijn bedoeling een totaalvisie, laat […]

De komst van relatief grote aantallen vluchtelingen uit onder andere Syrië naar Nederland in 2015 leidde in dat jaar tot veel spontane activiteiten buiten en binnen de kerken. Veel mensen stonden klaar met spullen of openden hun kerkgebouw voor vluchtelingen. Na 2015 doorliepen veel vluchtelingen hun asielprocedure en begonnen een nieuw leven in een gemeente ergens in Nederland.

Tussen 23 februari en 1 maart waren de noordoostelijke stadswijken van New Delhi het toneel van geweld. De strijdende partijen waren hoofdzakelijk verdeeld langs religieuze lijnen en het geweld was gericht tegen de islamitische minderheid. De rellen kostten 53 personen het leven, waarvan twee derde moslim was. Uit ooggetuigenverslagen en filmopnames bleek dat de politie zich had geschaard achter de (hindoe-)geweldplegers. De gebeurtenissen uit die laatste week van februari 2020 moeten echter worden gezien in een breder historisch perspectief. De wortels van islamofobie en religieus fundamentalisme, inclusief geweldsuitbarstingen tegen minderheidsgroeperingen, moeten we zoeken in het koloniale verleden van India.

In Rusland verscheen de term populisme in 1878 in de vorm van Narodnichestvo. Het ontstond in de context van protest tegen de intellectuele elite die meende het Russische volk te leiden: zij zouden juist van het volk moeten leren.

Afgelopen februari, voordat de COVID-19-pandemie Italië en de hele wereld in haar greep hield, reisde ik over Sicilië. Ik deed dat samen met collega’s die werken met partners in Europa en het Midden-Oosten namens de Presbyteriaanse Kerk in de Verenigde Staten (PCUSA).

‘Inclusief populisme’ lijkt een tegenstrijdige term te zijn. Toch is het een benadering die in het Centre for Theology and Community in Londen, onder leiding van Fr. Angus Ritchie, veel vrucht draagt. De kern van dit concept is dat burgers niet alleen maar passieve deelnemers zijn in de door het evangelie geïnspireerde omvorming van gemeenschappen, maar actoren zijn in diezelfde transformatie.

Ongeveer honderd jaar al klinkt vijfmaal daags de oproep tot gebed vanaf de Zeenatul Islam-moskee in de Muirstraat, in Distrik Ses van Kaapstad. Recent kreeg de moskee voor het eerst in haar bestaan een formele klacht aan de broek waarin de gebedsoproep als geluidsoverlast werd bestempeld.

In de sociaal-politieke uitdagingen van het moment bevinden kerkleiders zich in het bekende conflict tussen traditie en transformatie. Het zal geen verrassing zijn dat in de kerk de focus meer op traditie ligt: het ‘business concept’ van de beweging is immers bepaald geen startup, maar is op unieke wijze gedurende tweeduizend jaar getoetst en beproefd.

Meer en meer wordt er in de politieke arena religieuze taal gebruikt, terwijl de staat zich als seculier presenteert – in de traditie van het Franse laïcité. Deze bijdrage bekijkt hoe dit begrip de relatie tussen staat en religie al dan niet beïnvloedt en bespreekt in dat verband enkele voorbeelden uit Brazilië.