Spiritualiteit en mystiek

Begin dit jaar is hij vijftig geworden, Michel Dikken uit Naarden. ‘Het jaar heeft me rust gebracht’, vertelt hij, ‘soms zit ik een hele tijd voor het raam te kijken naar alles wat er gebeurt in mijn tuin. Dat was toen ik jong was wel anders. Ik had een druk leven, met vrienden, uitgaan, mijn opleiding. Zeventien jaar was ik, toen het ongeluk gebeurde.’

Welriekende nachtorchis, nachtpauwoog, een bloem die maar één nacht bloeit. Vlak om me heen bestaat een wereld die ik helemaal niet ken. Een wereld die zich onopvallend, in het donker manifesteert en van ongekende schoonheid blijkt te zijn.

In dit themanummer willen we graag aandacht schenken aan verhalen van mensen in onze tijd die een engel op hun levensweg hebben ontmoet. Zes personen vertellen op welke manier zij een engel hebben ervaren en wat dat voor hen betekende. We hopen dat hun verhalen herkenning en bemoediging bieden aan wie iets vergelijkbaars hebben meegemaakt.

Een engel had Jozef en Maria gewaarschuwd dat Herodes alle kleine jongetjes in Betlehem wilde doden. Daarom zadelde Jozef een ezel voor Maria en de kleine Jezus en vluchtte de heilige familie richting Egypte. De tocht voerde door de woestijn en Jozef vreesde de gevaren van dat onherbergzame gebied, maar Maria was niet bang. Terwijl ze uitrustten onder een vijgenboom, stak Jezus zijn kleine handjes omhoog, waarop de vijgenboom zijn takken naar beneden boog en zijn vruchten liet plukken. ’s Nachts, toen er een gure wind waaide in de woestijn, maakten de bomen met hun takken een tent die bescherming bood tegen de kou.

Mor Polycarpus, aartsbisschop van de Syrisch-orthodoxe kerk van Antiochië in Nederland, legt uit wat het begrip theosis inhoudt. ‘Behulpzaam op de weg daarnaartoe zijn gebed, meditatie, vasten en de sacramenten.’

God schonk de mogelijkheid om als persoon te bestaan ook aan de mens, als zijn beeld en gelijkenis. Theosis betekent dat het sterfelijke in relatie met de Onsterfelijke wordt gebracht en voorgoed zal delen in diens eeuwig leven. Jezus heeft de laatste vijand die het ons verhindert persoon te worden, de dood, overwonnen en de weg geopend naar de theosis. Een verkenning, aan de hand van de Grieks-orthodoxe theoloog Ioannis Zizioulas.

Al bijna dertig jaar gaan we als gezin met dezelfde vrienden en hun kinderen in de herfstvakantie naar ‘ons’ huurhuis in de buurt van het Toscaanse Siena: vrijstaand, met van die grove, roestbruine stenen, en een flink stuk ruige grond eromheen. Soms komt er een kudde schapen voorbij, die zichzelf al van ver aankondigen door hun vriendelijke belletjes. We kijken ernaar in onze ligstoelen voor de podere. We praten, drinken cappuccino, lezen een boekje en soezen af en toe weg onder invloed van zon en wind.

Sint-Izaäk de Syriër is in de 7e eeuw geboren in het gebied rond de Perzische Golf. Waar de Grieken het ene woord theosis gebruiken, verschijnt in de Syrische traditie een veelvoud van beelden en symbolen. In rijke taal schetst Sint-Izaäk het mysterie van de eenwording tussen God en mens.

Eigentijdse iconen, zo heeft Anne-Marie van der Wilt de iconen genoemd die zij gemaakt heeft. Ze licht toe wat iconen zijn en hoe ze tot de vervaardiging ervan kwam. ‘Het kijken naar een icoon maakt het mogelijk om contact te maken met Degene die is verbeeld.’