Spiritualiteit en mystiek

Voor u ligt het derde nummer in de jaargang: in transitie. We zijn de jaargang begonnen met persoonlijke transitie en vervolgden met transitie in gemeenschap. In dit nummer gaat het over transitie in leiderschap. Het laatste nummer gaat over een thema uit de oosterse kerk: theosis.

De spectaculaire ontwikkeling van wetenschap en technologie heeft niet alleen veel zegeningen gebracht, maar ook krachten die een bedreiging vormen voor het voortbestaan van de mensheid. Leidinggevenden in politiek, economie, […]

Wetenschappers zagen verwonderd hoe voorbij ‘de rand van chaos’ orde ontstaat. Eenzelfde fascinatie kan leiden tot een geheel andere visie op leiderschap. Ook belangrijk is het perspectief dat niemand buiten de organisatie staat en dat wat er gebeurt in feite het resultaat is van de interacties van velen.

Overal ter wereld staat het leiderschap ter discussie. Ook bij de laatste verkiezingen in Nederland was dat de inzet. Sigrid Kaag zette in op een afrekening met de managementachtige bestuursstijl van Rutte en won fors met haar roep om nieuw leiderschap. Het is nog maar de vraag wat we daarvan te zien krijgen. Wat verder bij ons vandaan zien we wat ik ergens zag uitgedrukt in de term presidentialisering.

Uit het twaalfde-eeuwse traktaat Thuis komt naar voren: het enige zicht dat de mens verleend wordt, is het zicht op de eigen blindheid. Er gaat van alles door hem of haar heen, maar het ‘ik’ ziet niet. Deze blindheid opent de mens voor de onwaarneembare werkelijkheid van God. Het devies is: kijk en handel vanuit godsvertrouwen.

Door samen in stilte ontvankelijk te zijn voor de stem van God proberen quakers Gods wil gewaar te worden. Dat doen ze niet alleen tijdens bezinningssamenkomsten, maar ook bij vergaderingen. Beide worden ‘eredienst’ genoemd. De aanwezigen maken door de overgave aan God een transitie door. Tijdens de vergadering hebben ze in feite samen de leiding en laten ze zich omvormen, tot er een gezamenlijk besluit ontstaat.

Wat is leiderschap en hoe transformeert een ‘gewoon mens’ zich in een goede leider? De bijbelse en latere Joodse geschiedenis kent vele leiders, goede en slechte, zowel geboren koningen als zij die nolens volens de leiders van hun volk werden. Mozes sprak aanvankelijk tot God: ‘Stuur iemand anders.’ Koning Saul begon goed, maar zijn psychische aandoening kreeg de overhand. Achab was verdorven.

Gideon van Dam beschrijft hoe hij als geestelijk begeleider omgevormd wordt: ‘De ander en ik mogen persoonlijke zorgen, oordelen, bevangenheid loslaten. Het besef mag gaandeweg groeien dat het leven niet om mij draait. Maar ook kan de begeleide terugvallen naar het zelf willen sturen, bevangen blijven door zorgen. In dat proces – hoe dat ook verloopt – verander ik zelf, word ik omgevormd in een richting die mij steeds weer blij verwondert.’

De Bijbel, paus Franciscus en de leefregel van de benedictijnen zeggen veel over goed leiderschap. Rode draad is: wees nederig en aanwezig.