In Echo’s van het goede nieuws weerklinken de historische evangeliën in een nieuw geluid

Theologen en wetenschappers buigen zich al eeuwenlang over de betekenis van de evangeliën. In duizenden naslagwerken en commentaren voorzien ze de verhalen over het leven en de missie van Jezus van context. Het lijkt daardoor lastig om nog met vernieuwende en originele perspectieven te komen. Toch weet Geurt-Henk van Kooten met zijn boek Echo’s van het goede nieuws de evangeliën opnieuw te laten spreken. Door ze in hun historische context te plaatsen, brengt hij hun boodschap op een verrassend actuele en relevante wijze dichtbij.

In zijn boek laat Van Kooten de lezers kennismaken met de culturele en historische wereld achter de evangeliën. Hij benadert de teksten als biografieën van Jezus, die diep geworteld zijn in de wereld van het Romeinse Rijk en de klassieke oudheid. Hij neemt hierbij afstand van invloedrijke negentiende-eeuwse theorieën over het ontstaan van de evangeliën, en betoogt onder andere het gedurfde standpunt dat het evangelie van Johannes niet het laatste, maar juist het eerste evangelie moet zijn. Aan de hand van recent onderzoek en oude bronnen werpt hij hiermee een nieuw licht op de oorsprong en onderlinge verhouding van de evangeliën.

Theoretische verbeeldingskracht

Het vernieuwende geluid van Van Kooten resoneert onder theologen, docenten, studenten en andere geïnteresseerden uit verschillende theologische en kerkelijke kringen: het boek is op dit moment één van de meest verkochte theologische boeken. Johan Goud, die als emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht werkt en verbonden is aan het Arminius Instituut, noemt het een “briljant boek”. Hij prijst vooral de “theoretische verbeeldingskracht” waarmee Van Kooten volgens hem een overtuigende visie ontwikkelt op de datering, onderlinge verhouding en boodschap van de evangeliën.

Ook in christelijke media klinkt waardering voor het boek van Van Kooten. In De Waarheidsvriend, een wekelijks verschijnend weekblad van de Gereformeerde Bond in Nederland, schrijft C.H. Hogendoorn dat deze studie wat hem betreft zelfs met kop en schouders uitsteekt boven andere studies die over de evangeliën gaan. “Van Kooten slaagt erin ons verder te brengen dan waar de historisch-kritische methode ons leeg en onthand achterlaat – ik heb daar veel respect en bewondering voor. Het boek leest als een trein en prikkelt bijna op iedere bladzijde”, zegt hij.

Een kosmopolitische en Griekstalige cultuur

In De Waagschaal, een tijdschrift voor theologie, cultuur en politiek, wordt in de reacties van Werner Pieterse en Otto Kroesen de impact van Van Kooten’s boek eveneens zichtbaar. Pieterse: “Alles bij elkaar relativeerden deze bronnen nogal wat van mijn lang ingesleten Bijbels theologische vooronderstellingen. De evangeliën stammen niet uit de

‘Heilig Land Stichting’, maar zijn producten van een kosmopolitische, Griekstalige cultuur en omgeving.” Voor Kroesen blijkt daaruit juist de actualiteit van het boek. In een tijd waarin de kerk in een minderheidspositie verkeert, noemt hij Van Kootens benadering “verfrissend”. Het is een interpretatie die laat zien hoe de evangeliën zich verhouden tot hun culturele achtergrond in het verleden, maar ook hoe ze hun uitwerking in de culturele context van het heden hebben. Deze dialoog is volgens Kroesen noodzakelijk voor het voortbestaan en het bevechten van de positie van de kerk.

Bron voor gesprek en studie

Van Kooten eindigt elk hoofdstuk met een gedicht, van auteurs als W.H. Auden, T.S. Eliot en Johann Wolfgang von Goethe. Wat voorganger Matthijs Haak betreft vormt dat het “puntje op de i”, dat de evangeliën verbindt met het heden. Arnold Huijgen, momenteel Theoloog der Nederlanden, bewondert daarnaast de vaart en overtuigende schrijfstijl van het boek: “Het is kennelijk met veel plezier geschreven, geeft blijk van eruditie en intellectuele durf.” Dit boek is onmisbaar in de boekenkast van elke predikant, vindt hij.

De invloed van Echo’s van het goede nieuws werkt inmiddels ook door in het theologische onderwijs: binnen opleidingen en permanente educatieprogramma’s van onder meer de Protestantse Theologische Universiteit en het Bisdom Groningen-Leeuwarden wordt het boek gebruikt als bron voor gesprek en studie. Het boek draagt hiermee bij aan de vorming van toekomstige generaties theologen, die de echo’s van Van Kootens werk verder zullen laten klinken.