Kijken met je ziel – heilig kijken met Vincent van Gogh

Een nieuwe rubriek: we introduceren hier een activiteit, die in een gemeente, ergens in het land, gewaardeerd wordt en goed loopt. Ter inspiratie wellicht…

Met gemeenteleden praten over hun diepste verlangen, hevige pijn of weggestopte ervaring. Of eigenlijk, nog eerder: hen laten inkeren in zichzelf om dat verlangen en die pijn te vinden en te voelen. Precies dát gebeurde bij het kijken naar schilderijen van Vincent van Gogh. Indalen in de emoties van de schilder, en zo bij de eigen emotie terecht komen. Er was een prachtige leerhuis-serie waar dat kon gebeuren…

Vanaf oktober vorig jaar zijn we elke maand met 28 gemeenteleden, verdeeld over een ochtend en een avondgroep, bij elkaar gekomen om ons te laten meenemen in de kijkwereld van Van Gogh. In een open sfeer van verstilling en vertrouwen leerden we met en van elkaar steeds beter te kijken met onze ziel, een vorm van heilig kijken.

In elke bijeenkomst stond één schilderij centraal. Een zelfportret van Van Gogh bepaalde ons bij de vraag ‘wie ben ik in de ogen van God?’ Het schilderij van de zaaier bracht ons bij het omvormingproces. Op de bijeenkomst waar we keken naar ‘de slaapkamer’ stonden we stil bij de vraag wat onze heilige ruimte is. Zijn ‘stil leven met open Bijbel’ nam ons mee naar geestelijke lezing van de Bijbel, hoe kan de Schrift een ontmoeting met de Heilige worden? Met aandacht kijken naar ‘De aardappeleters’ hielp ons ons diepste verlangen te verwoorden bij het vieren van de Maaltijd van de Heer. ‘De zonnebloemen’ van Van Gogh brachten ons bij de volheid van onze vreugde en de diepte van ons verdriet. De laatste keer keken we naar ‘Takken met amandelbloesem.’

Dit beeld raakte ons diep. Zo werd dit schilderij een spiegel waarin we met ons eigen ik werden geconfronteerd, konden we ons leven doorzien en werden we aangeraakt door een verlangen thuis te komen. Het aanschouwen van de tere bloesem was voor even een staan op heilige grond. Of, om de apostel Paulus te citeren: ‘Want nu zien wij nog door een spiegel, in raadselen, maar straks van aangezicht tot aangezicht.’ (1 Korintiërs 13:12)

‘De aardappeleters’ hielp ons ons verlangen te verwoorden bij de Maaltijd van de Heer

Zo gingen we steeds meer zien, want alleen met het hart kun je goed zien. Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar. Kijken met de ogen van de ziel naar onszelf en naar de ander. Alsof God ons aankijkt met een liefdevolle blik en uitnodigt te kijken door Zijn ogen.

‘Want bij U is de bron van het leven, door úw licht zien wij licht.’ (Psalm 36:10)

Een aantal reacties van deelnemers

Door het leerhuis ‘Kijken met je ziel’ werd ik bepaald bij mijn hoofd en ziel/hart. Het was mooi om op een verstilde manier met als het ware nieuwe ogen te kijken en ik vond het een hele kunst om wat ik bedenk ook te gaan ervaren. Het geeft mij een aanzet om daar meer aandacht aan te geven. Op enig moment werd ik dit voorjaar bepaald bij Psalm 42 waar het gaat over: lamgeslagen ziel… hoop op God, bij Hem ben je geborgen. Dit gedeelte verwoordde precies de situatie, waarin ik mij bevond, maar gaf ook een enorme bemoediging en troost. Zo ervoer ik hoe ik kon kijken naar/in mijn ziel. (Trudy Asscheman)

Dank voor de cursus ‘Kijken met je ziel naar schilderijen van Van Gogh’. Het is duidelijk: hiermee treed je een heel persoonlijk gebied van de mens binnen, iedereen kijkt anders en toch, herkenbaar voor iedereen. Het raakt ook aan het creatieve, het spelende kind in de mens – nog niet geconditioneerd mag het zichzélf zijn, en zó is het altijd goed. Want we willen échtheid zien, geen gladde christelijke maskers, maar: getergde aardappeleters, die toch samen ‘aan tafel’ kunnen. Uitgebloeide zonnebloemen, die toch fier en stralend in een pot staan. Een strenge Statenvertaling samen op tafel met een ‘vier het leven’ boek. En zo gaan we samen op weg, de ‘bloeiende amandeltakken’ tegemoet. Mooi om zo Van Gogh, onszelf én elkaar wat beter te leren kennen. En, al zien we nu nog in raadselen… ’door úw licht zien wij licht’ (ps. 36:10). (Alice van Nimwegen)

Het stond in KOMPAS, ons kerkblad. Ds. Carla Melgers bood ons een leerhuis aan ‘Kijken met je ziel’, d.m.v. schilderijen van Vincent van Gogh. Nieuwsgierig geworden gaf ik me op, niet wetende wat het me zou brengen. Samen met een 14-tal gemeenteleden kwamen we bij elkaar. Bijzonder fijn waren deze bijeenkomsten.

Het was mooi om op een verstilde manier met nieuwe ogen te kijken

Wat heb ik ervaren? Het samenzijn met elkaar, je verbonden voelen rondom het thema.

Hoe verloopt het? Carla steekt de kaars aan. Het licht van Christus in ons midden. Ze leidt ons via een ontspanningsoefening tot het loslaten van allerlei gedachten etc. en komen tot aandacht en focus op wat komt.

Dit is telkens een afbeelding van een schilderij van Vincent van Gogh. Hier kijkt ieder voor zich in stilte naar en daarna vertellen we wat we hierbij ‘voelden’, ontdekten over onszelf en onze relatie met God, met Christus. Neem b.v. het schilderij van de zaaier, de aardappeleters, de vaas met de zonnebloemen, de slaapkamer. Carla heeft de gave je veilig en vrij te laten voelen om te vertellen wat je ziet en voelt bij het kijken naar de afbeelding. Wat een ervaringen waren deze leerhuisbijeenkomsten, maar niet alleen dat.

We kregen huiswerkopdrachten mee die intens en pittig waren. Deze leerden me vooral dat ik moeite heb met het maken van tijd en ruimte om de stilte te zoeken, erin te verblijven en me over te geven en te concentreren op het Heilige, God, Christus, het leven. Maar uiteindelijk d.m.v. oefening, lezing, overdenking, gebed, rust en ruimte scheppen, overkomt het me. Het wonderlijke, de inspiratie, de dankbaarheid, het voorzichtige ervaren van de vertrouwelijke omgang met God.

Vele ervaringen rijker gingen we op 8 april met een gehuurde bus van Waddinxveen naar het Van Gogh-Museum in Amsterdam. Hier konden we op eigen gelegenheid en later o.l.v. een gids genieten van de schilderijen van Vincent. Wat bijzonder om ze in het echt te zien, zijn werken, waarin hij zoveel van zichzelf verbeeldde en waarin wij nu veel meer konden ontdekken met in onze bagage alles wat wij inmiddels door het leerhuis en de huiswerkopdrachten in onszelf, ons hart en onze ziel hebben gevonden. (Marianne van Beek).