Metaforen van kerksluiting – door Cor Schaap

Een gangbaar beeld bij een kerksluiting is dat van een ‘rouwproces’. Een riskant beeld.
Het lijkt een overbodige luxe om in de verwarrende situatie van kerksluitingen aandacht te besteden aan het gebruik van de juiste metafoor. Wat schiet je daarmee op? De feiten worden er niet anders van, de vaak ontstane ruzies niet minder.
Ik meen dat dit een misvatting is. Metaforen zijn belangrijker dan je denkt. Waar-je-iets-mee-vergelijkt heeft gevolgen voor gevoelens en actiebereidheid. Psychologisch onderzoek toont aan: criminaliteit vergelijken met ‘een virus’ leidt tot aanpak van de oorzaken zoals armoede, slecht onderwijs enzovoort; criminaliteit vergelijken met ‘een wild beest’ leidt tot de roep om strengere straffen.
Rouwproces
Meer ingewijden weten dat de term rouwproces breder dan alleen bij overlijden wordt gebruikt, namelijk als verwerken-van-diep-verlies. Toch kan die context ‘sterven’ funest zijn voor de juiste beleving en onderlinge verhoudingen bij kerksluitingen. Immers, wie is er dood? De gemeenschap, het christendom, ons geloof, of is God dood? Die gevoelens worden met dit beeld van rouwproces niet opgevangen, maar eerder opgeroepen. En wat betekent dat voor de commissies en kerkenraden die het besluit tot kerksluiting hebben genomen? Niets anders dan dat ze variëren op de waardenschaal van koelbloedige moordenaars tot welwillende euthanasieartsen. Met het accent op alleen verlies, en deze keuze van beelden, zal er niet gauw nieuwe inspiratie worden gevonden. De (sloop)kogel door de kerk treft de gemeente in het hart. Naast verdriet en verlies moet er ook een ander signaal zijn, daarom kies ik voor de metafoor ‘offer’.
Offer
Het beeld van kerksluiting als ‘offer’ blijft het verlies erkennen, maar doet iets meer. Het beeld is dat een gemeente bij wijze van spreken haar kerkgebouw in de collectezak stopt. Hier en daar heet de collecte wel ‘dienst der offerande’. Het is echt een offer dat wordt gebracht en laten we daar niet te gemakkelijk over doen. Het kan tegen heug en meug zijn en men kan zich zelfs geslachtofferd voelen. Maar als het goed is, is er ook een collectedoel omschreven en is voor ogen gebracht waarom juist dát offer gebracht moet worden.
Offeren we pastoraat voor stenen of stenen voor pastoraat?
Simpel gezegd: er wordt híer een offer gevraagd om dáár het gemeenteleven voort te kunnen zetten. Er worden híer stenen opgeofferd, om dáár pastorale krachten in te kunnen huren. Degenen die tot kerksluiting besloten zijn geen verlies-veroorzakers, maar nieuwe-wegen-zoekers om de Gemeente van Christus te laten voortbestaan! En als dat niet met twee kerkgebouwen kan, dan maar met één. Als dat niet met een eigen kerkgebouw kan, dan maar met een gehuurde of gedeelde ruimte. Kerksluiting is op deze wijze het resultaat van een proces van offerande; offeren we als gemeenteleden meer geld, offeren we pastoraat op aan stenen of offeren we stenen voor pastoraat?
Idealiter wordt het proces voorbereid op gemeenteavonden, onderbouwd met beleidsplannen en jaarlijkse begroting en rekening. Maar met het beeld van het offer krijgen de feiten een andere belichting dan puur verlies. De betrokkenen krijgen ook een andere actiebereidheid dan verwarring of boosheid: elders samen verdergaan in die Ene gemeente.
Mr. drs. J.C. Schaap begeleidt als mediator-procesbegeleider en interim-predikant momenteel de Protestantse gemeente Amstelveen-Buitenveldert.
—
Meer lezen over het onderwerp kerksluiting? Bij Uitgever Boekencentrum is verkrijgbaar het handboek voor sluiting en herbestemming van kerkgebouwen Meer dan hout en steen.