De vrouw met wie het opeens heel slecht leek te gaan
Over een vastgelopen gesprek in het revalidatiecentrum
Wat doe je wanneer iemand die eerst heel openhartig was opeens niet meer in gesprek wil? Geestelijk verzorger Tanja Viveen kwam voor deze vraag te staan in het revalidatiecentrum waar ze werkte. De reden waarom de vrouw het gesprek meed, bleek echter verrassend te zijn. Tanja schrijft erover in de eerste bijdrage aan de serie ‘Vastgelopen gesprekken’.
Toen ik mevrouw voor de tweede keer bezocht in het revalidatiecentrum waar ik werkte, lag ze op bed. Ze gaf aan erg moe te zijn en liever niet te willen praten. Ik keek ervan op. Een week eerder had ze een andere indruk gemaakt, en hadden we een kort maar intens gesprek gevoerd. Op haar verzoek hadden we een nieuwe afspraak gemaakt.
Nu lag ze in bed met haar ogen dicht, de deken strak om zich heen getrokken. Ik aarzelde… wilde me niet opdringen. “Zeker?” vroeg ik. Ze keek me aan, zuchtte diep en draaide zich om. Met vragen in mijn hoofd liep ik haar kamer uit. De deur deed ik voorzichtig achter me dicht.
Nooit veel mensen nodig gehad
Toen ik de eerste keer bij mevrouw kwam, had ze na een lichte aarzeling verteld; over haar man die nog geen 4 maanden geleden was overleden, over het gemis en haar verdriet. Eén zoon hadden ze, maar die woonde in het buitenland. Nee, ze had niet veel mensen om zich heen, maar ze redde zich goed, ze had nooit veel mensen nodig gehad, kon goed alleen zijn. Nu had ze een ongeluk gehad, ze wist niet goed hoe het verder moest. Graag wilde ze een andere keer verder praten, ze was nu vermoeid.
Ik was zonder aarzeling weer naar mevrouw gegaan. Ik schrok nu een beetje en dacht na. Had ik de vorige keer iets onhandigs gezegd misschien? Had ze spijt dat ze zo open was geweest, had ik signalen gemist? En was ik nu misschien te snel weggegaan, had ze niet juist nu behoefte aan innerlijke steun en kracht? Wellicht had ik met woorden of een ritueel toch bemoedigend aanwezig kunnen zijn. Ik aarzelde, zou ik nog even teruglopen?
Een verzorgende sprak me aan. Ze vertelde dat er later die dag een multidisciplinair overleg over mevrouw zou zijn, men maakte zich zorgen. Het was fijn als ik er bij kon zijn.
Nauwelijks uit bed
Bij het overleg nam de verpleegkundige als eerste het woord. Ze vertelde dat mevrouw de afgelopen dagen nauwelijks uit bed kwam, ze oogde somber en haar revalidatie stond op een laag pitje. De arts gaf aan dat er geen aanwijsbare lichamelijke redenen waren voor deze verandering. De verpleegkundige had het vermoeden dat mevrouw meer pijn had dan ze wilde toegeven. De nachtdienst rapporteerde al meerdere nachten dat mevrouw bijna de hele nacht wakker was, kwam dat ook door de pijn? De voedingsassistent had doorgegeven dat eten en drinken vaak onaangeroerd op tafel bleef staan omdat mevrouw zoveel op bed lag met haar ogen dicht. De fysiotherapeut kwam aan het woord. Mevrouw had tot eind vorige week prima mee gekund met het revalidatieprogramma maar had nu al meerdere afspraken afgezegd. De activiteitenbegeleidster herkende dit, ze deed niet meer mee aan de verschillende activiteiten. Het leek wel of ze de motivatie kwijt was. Iedereen keek naar de psychologe die mevrouw nog niet ontmoet had. “Misschien heeft ze een depressie?” opperde die. Ik vertelde dat haar man nog maar kort geleden was overleden. We spraken af dat de verpleegkundige zou polsen op welke manier we mevrouw het beste konden bijstaan.
De hele dag door geluiden, vragen, stemmen
De volgende dag vertelde de verpleegkundige aan mevrouw dat we ons best zorgen om haar maakten en dat we zochten hoe we haar het beste konden helpen. Mevrouw was dankbaar voor deze opening en zei nog wel een keertje door te willen praten. Later op de dag ging ik naar haar toe. Ze gebaarde dat ik welkom was en begon haar verhaal. Ze vertelde dat ze de dagen in het revalidatiecentrum zo ontzettend druk vond. Steeds weer stond er iemand in haar kamer die iets van haar wilde. De hele dag door waren er geluiden, vragen, stemmen. Ondanks al die drukte voelde ze zich eenzaam. Ze was zo moe van alles, wilde rust.
In de nacht ging het beter. Dan was het helemaal stil, dan kon ze rustig nadenken en mooie herinneringen ophalen aan vroeger. Ook kon ze ongestoord huilen om haar man, dat luchtte op. En ja, dat resulteerde er in dat ze overdag erg moe was.
Het bleef een poosje stil. “Ik begrijp het”, zei ik toen, “wat kan ik nu het beste voor u doen?” “Wil je een poosje bij me zitten en m’n hand vast houden?” vroeg ze. Met tranen in haar ogen keek ze me aan.
Zo af en toe denk ik terug aan deze mevrouw en dan realiseer ik me weer hoezeer we in de zorg op ons eigen eilandje werken. We zien allemaal maar een klein deel van iemand en ongemerkt trekken we conclusies. Vaak vertellen mensen maar kleine stukjes omdat ze weten dat iedereen in de zorg druk is. In een drukke omgeving kan iemand zich zomaar eenzaam en onbegrepen voelen.
Wil jij de zomer gebruiken om je luister skills aan te scherpen?
Luisteren van luistertrainer Ben de la Mar is een inspirerend en toegankelijk boekje over de kracht van echt luisteren. In een tijd waarin veel mensen verlangen naar echte verbinding, laat de auteur zien hoe nabijheid en aandacht een groot verschil kunnen maken. Luisteren is daarbij veel meer dan alleen het horen van woorden; het is een bewuste, open en intentievolle houding waarbij je ruimte maakt voor de ander – en ook voor jezelf. Ook de waarde van stilte en ‘nietsdoen’ krijgt een plek: soms is aanwezigheid het mooiste cadeau dat je iemand kunt geven. Een beknopt en warm boek voor ieder die een goede luisteraar wil zijn, en een mooi geschenk.
Klik, van coach en schrijver Reinier Sonneveld, is een verfrissend boek voor iedereen die op zoek is naar échte verbinding. Want echte verbinding behoort tot het mooiste dat je als mens kunt ervaren. Je voelt je gezien, zinvol en onderdeel van iets groters. Toch blijven veel gesprekken vluchtig, zeker in deze tijd van polarisatie, AI-gesprekken en smartphones. Reinier Sonneveld laat heel praktisch zien hoe je wezenlijk contact kunt maken en elkaars op zielsniveau kunt ontmoeten. De kern is een praktisch en vernieuwend model voor menselijke verbinding: het KLIK-model.
