Preview: Franciscus van Assisi. Zijn leven en invloed

Franciscus van Assisi verliet het aardse leven in de nacht van 3 op 4 oktober in 1226. Achthonderd jaar na zijn sterven blijft hij christenen en seculieren inspireren met zijn radicale naleving van het evangelie. De Italiaanse journalist en bestsellerauteur Aldo Cazzullo schreef een biografie over het leven van Franciscus die hij ziet als ‘de eerste Italiaan’. Lees hieronder een deel van het voorwoord van Thomas Hontelez, directeur van de Franciscaanse Beweging.

‘Franciscus Leeft!’ Met die slogan vieren de minderbroeders in Assisi dit jaar het achthonderdste sterfjaar van hun stichter. Toen ik hoorde dat in Assisi Franciscus’ relieken zouden worden getoond, reserveerde ik meteen een tijdslot voor een bezoek.

De grafkerk van Franciscus is voor mij een bijzondere plek. Sinds mijn eerste bezoek in 2015 word ik er steeds weer getroffen door de stilte, de ingetogenheid en de voelbare devotie van eeuwen pelgrimage. Of die ervaring voortkomt uit de aanwezigheid van Franciscus zelf of uit de kracht van de plek en haar rituelen, weet ik niet. De religiewetenschapper in mij zoekt naar verklaringen, terwijl de pelgrim zich laat raken door het zachte gefluister van de pelgrims, het voorzichtige schuifelen van hun voeten over de stenen vloer, de binnensmonds gezegde gebeden, de broeders en zusters die op hun knieën zitten en hun handen om het metalen hek klemmen dat de sarcofaag van Franciscus omsluit.

Franciscaans leven

Toch begon ik te twijfelen over mijn bezoek aan de relieken. Wat voegt het zien van zijn botten eigenlijk toe? Voor mij leeft Franciscus vooral voort in zijn woorden, zijn radicale keuze voor eenvoud en de manier waarop hij mensen tot op de dag van vandaag inspireert. Zijn leven was zo compromisloos dat zelfs zijn eerste broeders moeite hadden hem te volgen. Franciscaans leven werd daarom al snel een zoektocht naar wat zijn idealen in een nieuwe tijd kunnen betekenen in plaats van een letterlijk naleven van Franciscus. Dat schept ruimte om steeds weer de vraag te stellen: wat betekent het vandaag om franciscaans te leven? Niet iedereen zal daarop hetzelfde antwoord geven. Juist die ruimte voor eigen interpretatie spreekt mij aan. De franciscaanse traditie mag schuren en uitdagen, maar vraagt altijd om een eigen vertaling naar het persoonlijke leven.

Juist die ruimte voor eigen interpretatie spreekt mij aan.

Uiteindelijk besloot ik niet naar de relieken te gaan. Het past niet bij mijn geloofsbeleving. Op foto’s zag ik een wat rommelige verzameling verweerde botten, een uit elkaar gevallen schedel met een hoopje tanden ernaast. Dat beeld ontnam iets van het mysterie dat ik in de grafkerk juist zo waardeer. Daar, bij zijn gesloten graf, blijft ruimte voor verbeelding en gebed. De foto’s confronteerden me vooral met een eenvoudige waarheid: Franciscus is dood. Zijn lichaam is vergaan, zoals dat van ieder mens. Het zijn niet die botten waarin zijn invloed huist. Die is tot op de dag vandaag te vinden in de manier waarop zijn leven mensen blijft inspireren.

Actuele spiritualiteit

Vrijwel direct na zijn dood begonnen mensen de verhalen over Franciscus en de manier waarop hij leefde op te schrijven. Eerst ten behoeve van zijn heiligverklaring. Later om zijn opvattingen en levenswijze voor de toekomst te bewaren. En weer later om via Franciscus’ leven een legitimering voor eigen opvattingen te krijgen. Iedere tijd heeft zo haar biografie met eigen accenten en interpretaties. Acht eeuwen na het overlijden van Franciscus neemt Cazzullo de handschoen op om een biografie voor onze tijd te schrijven. In een wereld die ver van Franciscus’ tijd verwijderd voelt, zijn toch verrassende parallellen te trekken tussen toen en nu en kunnen we ons zonder veel moeite voorstellen waarom de franciscaanse spiritualiteit nog steeds een actuele kan zijn.

Die spiritualiteit kan ons een spiegel voorhouden over hoe we met elkaar binnen een gemeenschap kunnen omgaan. Franciscus koos voor inclusiviteit en broederschap. Van hiërarchie was hij wars, want iedereen was in Gods ogen gelijk. En als er dan toch hiërarchie moest zijn, plaatsten Franciscus en zijn broeders zich daarin helemaal onderaan.

Zijn liefde voor de schepping en zorg voor dieren en planten, hoe klein en onbeduidend soms ook, kan ons helpen in onze tijd van klimaatcrisis. In de denkrichtingen voor oplossingen voor het klimaatprobleem zetten we onszelf als mensheid nog steeds centraal. We maken ons zorgen om de bijen omdat zij ons helpen in onze voedselvoorziening, we maken ons druk om stijgende temperaturen omdat dat voor ons mensen ongemakkelijk is, lage waterstand in de rivieren is vervelend voor de scheepvaart.

Franciscus had een andere visie. Bloemen en planten zijn er om ons te herinneren aan de schoonheid van de schepping. Ze moeten ons aanzetten tot het loven en prijzen van God. De schepping is er niet voor ons, maar voor God. En wij zijn daar een klein onderdeel van. Het egoïstische denken waarin de mens als middelpunt gezien wordt maakt bij Franciscus plaats voor een ecocentrisch denken waarin de mens als broeder en zuster een gelijkwaardig onderdeel is van het geheel.

En Franciscus’ houding tegenover geld en de economie, die ongelijkheid in de hand werken, kan een mooi uitgangspunt zijn om na te denken over de manier waarop wij met geld omgaan. Franciscus zag in zijn eigen tijd al hoe geld en de concentratie ervan bij sommigen en het gebrek eraan bij anderen, een negatief effect had op de manier waarop mensen op elkaar betrokken waren. Steeds maar weer moest bezit door hoge stadsmuren beschermd worden tegen hen die niets hadden, of tegen anderen die veel hadden maar meer wilden. Is dat vandaag heel anders? Bijzonder aan al zijn radicale uitgangspunten is dat het hem gelukt is binnen de kerk te blijven en op goede voet met de pausen en bisschoppen te staan. Het had hem, zoals andere figuren uit zijn tijd, ook heel anders kunnen vergaan. We kunnen ons ook best voorstellen dat hij vanwege zijn radicale armoede-ideaal en geheel andere wijze van evangelisch leven door de kerk verstoten en opgejaagd zou worden.

Is dat vandaag heel anders?

De eerste Italiaan

De originele Italiaanse titel van dit boek is Francesco, Il primo Italiano. Franciscus, de eerste Italiaan. Een cynicus zou kunnen zeggen dat het boek daarmee een poging is Franciscus te gebruiken om te midden van allerlei globaliserende tendensen de Italiaanse identiteit te versterken, zoals het verhaal van Franciscus door de eeuwen heen steeds voor andere karretjes gespannen is. Dit keer voor het karretje van het Italiaanse nationalisme. Maar daarmee zouden we zowel Cazzullo als Franciscus tekortdoen. Het verhaal van Franciscus speelt zich af in Italië voordat het Italië was. En het verhaal is, mede door Franciscus’ eigen opvattingen, zo universeel dat het er niet direct toe hoeft te doen waar dit verhaal zich afspeelt. In het eerste deel van dit boek slaagt Cazzullo erin het levensverhaal van Franciscus op een zeer toegankelijke en eigentijdse manier te vertellen. In het laatste deel onderbouwt hij waarom hij vindt dat Franciscus als de eerste Italiaan gezien moet worden.

Zijn benadering van Franciscus’ invloed in Italië richt zich daarin op individuen die vanuit hun expliciet franciscaanse inspiratie hun sporen in de Italiaanse cultuur hebben nagelaten. Dante bezong hem in De goddelijke komedie als de ‘zon van Assisi’; Giotto gaf zijn leven een blijvende plaats in de beeldende kunst, Antonius groeide uit tot een grote volksheilige en eeuwen later belichaamde pater Pio opnieuw het franciscaanse ideaal van eenvoud, armoede en nabijheid. Zoals Aldo Cazzullo in dit boek laat zien is Franciscus door hen niet alleen een religieuze figuur, maar ook een van de grondleggers van de Italiaanse identiteit.

Hoe is dat in Nederland en Vlaanderen?

[…]

Lees de rest van het voorwoord in Franciscus van Assisi. Zijn leven en invloed.

Thomas Hontelez is religiewetenschapper en directeur van de Franciscaanse Beweging in Nederland. Hij schreef het boek Wandelen naar wijsheid over de betekenis van pelgrimeren.

Aldo Cazzullo is een Italiaanse journalist en bestsellerauteur. Hij publiceerde veel succesvolle boeken over geschiedenis, cultuur en religie.

Wil je Franciscus van Assisi. Zijn leven en invloed bestellen?

In Franciscus van Assisi. Zijn leven en invloed schetst journalist en bestsellerauteur Aldo Cazzullo een levendig portret van deze beroemde heilige die nog altijd invloed heeft in onze tijd. Franciscus van Assisi is bekend om zijn radicale eenvoud, naastenliefde en verbondenheid met de schepping. Cazzullo – die ook wel de Geert Mak van Italië wordt genoemd – laat zien dat Franciscus van Assisi zijn tijd ver vooruit was. Hij bespreekt niet alleen Franciscus’ ontmoeting met de paus en het mysterie van de stigmata, maar ook zijn rebelse jeugd en breuk met zijn vader. Met behulp van middeleeuwse bronnen en moderne studies laat Cazzullo zien hoe Franciscus geliefd was onder allerlei generaties, van Dante tot paus Franciscus.

Bestel Franciscus van Assisi