Preview: Springlevend

Het tegenovergestelde van voluit leven is leven met geestelijke onrust, zegt Elizabeth Oldfield. Zelf ervaarde zij ook een gevoel van onbehagen, in een werelddecor dat steeds somberder lijkt te worden. Ondanks haar grote vragen en frustraties, gebruikte Oldfield haar worsteling als inspiratie voor het boek Springlevend, waarin ze woorden geeft aan een ander geluid. Op een weg langs zeven zonden neemt ze lezers mee in de zoektocht naar een levenshouding waarin betekenis, zingeving en God centraal staan. Lees hieronder een stukje uit de inleiding.

Een paar jaar geleden reed ik met mijn man en kinderen over de snelweg. Het was warm, de lucht was bedompt en bij mijn voeten lagen halfvolle waterflesjes, koffiebekers en lege chipszakjes. We waren allang uit onze kleine, gedeukte stadsauto gegroeid, maar een grotere zat er nog niet in. Inpakken bestond dus uit een ingewikkeld potje Tetris met de bagage: zo veel mogelijk kwijt kunnen zonder dat er een kind door een koffer geplet werd. Achterin zong mijn dochter uit volle borst mee met ‘When I Grow Up’ uit de musical Matilda. Met haar hoge, onbevangen stemmetje schalde ze de bedrieglijk eenvoudige tekst door de auto, over een toekomst waarin de kinderen die het lied zingen eindelijk groot genoeg zijn om een antwoord te hebben op moeilijke vragen, sterk genoeg om zware dingen te tillen en moedig genoeg om de monsters onder het bed te verslaan.

Het refrein, dat over snoep eten gaat, laat naar bed gaan en eindeloos tv-kijken, klinkt kinderen natuurlijk als muziek in de oren, maar het waren juist de coupletten met die kinderlijke melodie die me die dag raakten. De onverenigbare dubbelheid van volwassen zijn werd me ineens te veel. Ik bén dan wel groot, maar ik heb niet de antwoorden op moeilijke vragen. Ik ben doodmoe van al die zware dingen die ik met me meesjouw. Ik haat het dat er monsters bestaan, dat ze vaak winnen, en dat sommige in mij wonen.

Ik haat het dat er monsters bestaan, dat ze vaak winnen, en dat sommige in mij wonen.

Verlangen naar onschuld

Ik begon te huilen en zo onbedaarlijk te schokken dat mijn man ongerust de auto aan de kant zette. Ik wilde niet dat mijn dochter moest opgroeien in deze wereld. Ik wilde dat ze, zoals het liedje ons voorhoudt, zou ontdekken dat volwassen zijn betekent dat je mag doen wat je wilt, in een soort tekenfilmwereld vol vrijheid. Niet deze verwarrende mengelmoes van schoonheid en verdriet, wanhoop en vreugde, de hunkering naar rechtvaardigheid en ons totale, verbijsterende onvermogen om die te verwezenlijken.

Ik denk dat de overtuiging dat de wereld anders zou moeten zijn, dat wíj anders zouden moeten zijn, niet alleen leeft onder mensen met kinderen. En eerlijk gezegd denk ik dat ik ook verdrietig was om mezelf, om het kind dat ik ooit was, om de onschuld die ik ben kwijtgeraakt. Ik zou de appel graag weer terug aan de boom hangen, want de kennis van goed en kwaad is gewoon té pijnlijk.

Een plek om thuis te zijn

Ik geloof niet dat ik de enige ben die dit zo beleeft. We maken wel grapjes over volwassen zijn, het geploeter met rekeningen en pensioenen, maar ik ben vast niet de enige die onder al dat gelach een serieuze ondertoon hoort. Wat voor mens ben ik aan het worden door dit leven? Wat voor mens wíl ik worden? Welke rol speel ik eigenlijk in de tragikomedie waarin we met z’n allen beland zijn? Volwassen worden moet toch over meer gaan dan het afvinken (of niet kunnen afvinken) van willekeurige prestaties. Het moet toch om iets wezenlijkers gaan? Maar de verhalen van de generaties vóór ons die ons ooit richting gaven, lijken te zijn zoekgeraakt.

De moderne, pluriforme, seculiere, westerse samenlevingen hebben ons veel gebracht, maar geen betrouwbare bronnen van gemeenschappelijke zingeving. Zoveel mensen die ik spreek verlangen naar een plek om thuis te horen, naar iets wat hun ziel tot rust brengt. Technologie heeft ons losgemaakt van sleur en reikt ons eindeloze manieren aan om het leven comfortabeler en gemakkelijker te maken. Het ene product na het andere belooft ons onze status en prestaties te verbeteren. Optimaliseren, maximaliseren.

Altijd omhoog, altijd vooruit. In veel opzichten hebben we het nog nooit zo goed gehad.

Moe door geestelijke onrust

En toch hangt er een gevoel van onbehagen, een dreiging die we op onze kwetsbaarste momenten voelen, maar moeilijk onder woorden kunnen brengen. Het nieuws raast maar door: oorlog, ziekte, toegenomen verdeeldheid, de opkomst van autoritaire leiders en het nauwelijks te bevatten vooruitzicht van een klimaat dat op instorten staat. De razendsnelle ontwikkeling van AI kan de wereld volledig op zijn kop zetten op een manier die niemand kan overzien. In dit sombere werelddecor hebben we de eindeloze vrijheid om onze identiteit vorm te geven, maar die vrijheid geeft soms eerder duizelingen dan opwinding. Veel mensen voelen zich geïsoleerd en angstig, of juist zo overprikkeld en overwerkt dat ze haast niets meer voelen.

In de jaren dertig van de vorige eeuw hoorde een man met de naam Thomas Merton bij een groep ‘onbehouwen, veel drinkende voorlopers van de beatniks’ die, net als hij, ontgoocheld waren over de toestand van de wereld. Ze waren allemaal universitair opgeleid, maar wat de maatschappij hun te bieden had werd steeds minder aantrekkelijk: ‘De wereld is gek geworden, er dreigt oorlog, mensen raken hun gevoel van identiteit kwijt (…) Sommigen haken af (…) De rest is gewoon verdwaald.’ De roep van Merton en zijn vrienden resoneert ook nu nog: ‘Ik ben niet [alleen] lichamelijk moe, maar vervuld van een diepgaand, vaag, onbestemd gevoel van geestelijke onrust.’

‘Ik ben niet alleen lichamelijk moe, maar vervuld van een diepgaand, vaag, onbestemd gevoel van geestelijke onrust.’

Moreel serieuze mensen

Ik wil niet leven in geestelijke onrust. Ik wil voluit leven. Nu ik richting de veertig ga, vraag ik me af waar al die volwassenen gebleven zijn. Ze lijken ons niet te leiden. Ik verlang naar mensen die ik kan vertrouwen, die betrouwbaar en integer handelen. Ik wil zelf ook zo iemand zijn. Ik snak naar moreel serieuze mensen – en dat is iets anders dan mensen die saai of streng zijn, of met een opgeheven vingertje naar anderen wijzen. Mijn gevoel zegt dat moreel serieuze mensen hun deugd niet hoeven te spelen. Ze hebben geleefd, geleden en geleerd los te laten. Ze zijn veerkrachtig, vriendelijk en open. Ze weten hoe je plezier maakt, zelfs op zware dagen. Zo wil ik ook zijn.

Het is mijn verlangen om een ‘niet-angstige aanwezigheid’ te zijn, iemand bij wie mensen zich kalmer voelen. Op dit moment ben ik daar zelf nog te instabiel voor. Ook wil ik moedig, gul en vrij zijn, en ook op die punten is nog werk aan de winkel. Soms, wanneer ik mezelf hoor klagen over iets kleins of me door een dag heen worstel die grauw aanvoelt door mijn eigen afwezigheid, klinkt er een stem vanbinnen die schreeuwt: ‘Er móét meer zijn!’ Inderdaad, ik kan nogal intens zijn.

Het einde van de wereld

Dit verlangen om voluit te leven, om te weten hoe ik mezelf kan verankeren, heeft één ding duidelijk gemaakt: mijn doel is niet een glanzend, hedonistisch leven, noch het veilig binnen de vangrails blijven van een netjes, conformistisch bestaan. Ik wil diepgang. Ik voel de behoefte aan wortels, aan geestelijke rompstabiliteit. Voor de toekomst wil ik voor mijn ziel het equivalent van wat pilates voor mijn lichaam doet.

Iedere generatie denkt dat de wereld ten einde is, maar misschien hebben wij echt gelijk. Misschien komt de apocalyps en kunnen we die niet tegenhouden.

Zodra ik de emoties die ik bij dat idee krijg heb verwerkt, wil ik iemand zijn die aan het einde van de wereld nodig is. Als we op weg zijn naar (nog) onrustiger tijden, wil ik iemand zijn die van nut is: niet overweldigd en in paniek, maar rustig en hoopvol, iemand bij wie mensen kunnen schuilen. Instabiliteit in het leven kan ons (mij) ertoe brengen de gelederen te sluiten en alleen nog te zorgen voor de eigen familie en vrienden. Ik wil die neiging weerstaan.

Voor de toekomst wil ik voor mijn ziel het equivalent van wat pilates voor mijn lichaam doet.

Klaar met ‘cool zijn’

Ik streef ernaar het soort mens te worden dat weggelopen slaafgemaakten of mensen die aan de nazi’s ontsnapten zou hebben verborgen. Niet in de laatste plaats omdat ik wil leven in een samenleving waarin iemand mij, mijn vrienden of mijn kinderen ook zou verstoppen. Ik weet dat ik nog niet dat soort mens ben. Zo’n karakter ontstaat niet uit zichzelf. Maar ook als het uiteindelijk toch niet het einde van de wereld zal blijken te zijn, hebben we zulke mensen nodig. Alleen al proberen om zo te worden voelt interessanter en betekenisvoller dan het oppoetsen van mijn cv en echt aan pilates doen.

Dit boek gaat over mijn zoektocht naar een diepgaand leven, naar een plek waar ik mijn zelf kan verankeren te midden van de golven. Voor een deel is het ijdelheid: ik wil stralen. Ja, ook omdat ik te veel gezichtscrèmes koop, maar vooral als het gaat om mijn ziel. Ik wil een stralende ziel. (Ik vermoed dat mensen met een stralende ziel zich niet zo bezighouden met gezichtscrèmes, maar dat zien we dan wel weer.) Ik ben klaar met ‘cool zijn’. Dat is niet helemaal waar. Ik wíl klaar zijn met ‘cool zijn’. Ik ben nu oud genoeg, toch? Ik word in elk geval steeds meer aangetrokken tot wijsheid.

Rumi, astrologie en meer

Nu de hele wereld binnen handbereik is, zijn er miljoenen plekken om daarnaar te zoeken. Influencers weten dat wijsheid goed is voor hun imago. En er zit veel zinnigs in de gerecyclede quotes, populaire psychologie en life hacks. Er zijn maar weinig mensen die een handleiding hebben meegekregen, dus kiezen veel van mijn vrienden voor een soort ‘stel je eigen avontuur samen’; ze zoeken naar waarde in het boeddhisme, yoga, soefistische inzichten via de poëzie van Rumi, astrologie en meer. Voor anderen die niet veel ophebben met al te zweverig gedoe, zijn stoïcisme, therapie, mindfulness en, recenter, tripmiddelen wegen om tot groei te komen.

Daarom verbaast het me soms dat de rijkste bron van wijsheid die ik tot nu toe heb gevonden, juist uit onverwachte hoek komt. Ik ben Brits, opgegroeid met de ironie, scepsis en kritiek van onze overheersend liberale cultuur. Ik heb twee diploma’s. Ik ben feminist. Ik heb bij de BBC gewerkt en was directeur van een denktank. Ik heb een abonnement op The New Yorker (ik vond de tas leuk) en weet wie er op de Booker Prize-shortlist staan, al lees ik in de praktijk steeds vaker detectiveromans uit de Gouden Eeuw. Kort samengevat: ik had moeten behoren tot de meerderheid van mensen die het christendom allang vaarwel gezegd heeft.

Voor mijn vrienden, die net als ik wanhopig zoeken naar manieren om hun ziel tot rust te brengen, is dat geloof zo ongeveer de laatste plek waar ze zich toe zouden wenden. Ik had een van hen moeten zijn; iemand die het milde cultuurchristendom uit haar jeugd zonder spijt van zich afschudde, zoals de meesten van mijn generatie deden. Iemand die hooguit nog een sociaal aanvaardbare waardering overhield voor koormuziek of gotische kerken, en voor de feestelijke traditie van een lichtelijk beschonken nachtmis met Kerst. Maar dat is nu juist niet gebeurd. Mijn verhaal nam een andere wending.

Pre-order Springlevend

Elizabeth Oldfield ontdekte het geloof pas op latere leeftijd, maar het gaf haar een krachtige levenshouding om elke dag met volle overgave te omarmen. In dit warme en humoristische boek laat ze zien waarom de zeven hoofdzonden vandaag de dag een onverwachte zeggingskracht hebben en hoe ze ons kunnen leiden naar een leven met meer betekenis. Oldfield maakt met persoonlijke verhalen en theologische en psychologische inzichten, christelijke wijsheid toegankelijk voor iedereen, gelovig of seculier.

Bestel Springlevend