‘Staan de deuren van de hemel wel voor mij open?’

De laatste levensfase: geestelijk verzorgers zijn ermee vertrouwd. Maar welke geloofshoudingen treffen ze op het sterfbed aan? Annelies Brinkhuis-Brouwer schreef er onder meer over in Hoe het ook loopt: verhalen over verlies, veerkracht en vertrouwen. Drie van deze verhalen publiceren we de komende tijd op Theologie.nl. In het eerste verhaal, ‘Hoop’, ontmoeten we een man die opeens twijfelt of de deuren van de hemel wel voor hem openstaan.

Ik heb het woord ‘geestelijk’ nog maar net uitgesproken – aan ‘verzorger’ kom ik niet eens toe – of hij schiet overeind in bed en valt gelijk met de deur in huis.
‘Ik heb niet lang meer te leven, daarom heb ik om een consult met u gevraagd.’
Ik heb nog geen kans gezien om te gaan zitten, dus doe dat eerst maar eens, zodat ik tijd heb om zijn boodschap te verwerken. Ik sla niet eens zozeer aan op zijn doodstijding, maar meer op het woordje ‘consult’. Consult klinkt als een adviesgesprek waar een concreet plan uit moet rollen, met acties en oplossingen.
‘U moet me helpen, want ik weet het niet meer.’ De tranen staan in zijn ogen.
Ik knik begrijpend. ‘Het is ook niet niks om zo’n boodschap te krijgen.’
‘Nee, u begrijpt het niet: ik weet het écht niet meer.’ Hij heft zijn handen ten hemel.
Niet zomaar denken dat je de ander begrijpt.
‘Wat bedoelt u precies?’ Herkansing.
Hij laat zich terugzakken in het kussen. Zijn handen vallen met een plof op de deken. Hij schudt verdrietig zijn hoofd en blijft maar schudden. Alsof hij het niet kan geloven. ‘Mijn leven lang heb ik zeker geweten dat de poorten voor mij open zouden staan.’
Hij kijkt me angstig aan. ‘Maar nu ik op de drempel van de dood sta, ben ik daar ineens niet meer zo zeker van.’ Zijn blik dwaalt rusteloos van zijn handen, naar mij, naar boven. Op zoek naar een plek waar de hulp vandaan kan komen.
Ik begin te begrijpen in welke hoek ik het zoeken moet en waarom hij juist van mij een ‘consult’ wilde. Wat mijn ongemak over deze term niet wegneemt. Integendeel.

Meneer Vandersteen is Jehova’s Getuige, zo vertelt hij. Zijn hele leven is gebouwd op de overtuiging dat dit leven slechts tijdelijk is, tot er een nieuwe, rechtvaardige wereld komt onder Gods heer-schappij. In zijn stem klinkt de stelligheid van de boodschap – ongetwijfeld geoefend bij vele voordeuren – nog door. ‘Maar nu ben ik daar ineens niet meer zo zeker van.’ Hij legt zijn handen geopend op de deken, alsof hij hoopt dat iets of iemand er een antwoord in zal leggen.
Het geloof bepaalde niet alleen zijn leven, maar ook wie hij was.
Nu het einde nadert staan de vragen die hij altijd op afstand heeft kunnen houden levensgroot voor hem. Is het wel waar wat ik altijd geloofd heb? Is er nog hoop voor mij? En wat als dat niet zo is?
‘Gelooft u dat Gods koninkrijk op mij wacht?’ Hij kijkt me bijna smekend aan.
Ik weet dat zijn vraag veel te groot is voor mij. Maar ik voel ook dat ergens in mij de redder wordt getriggerd. Dat consult zit me toch dwars.
‘Ik begrijp dat uw geloof u altijd veel zekerheid heeft gegeven,’ zeg ik. ‘Maar dat het op dit moment meer vragen oproept dan antwoorden.’
‘Ja… nee,’ hij knikt en schudt tegelijk. Dit is niet waar hij naartoe wil. ‘Denkt u dat Gods koninkrijk op mij wacht?’ herhaalt hij op dwingende toon.
‘Niemand weet dat natuurlijk,’ zeg ik. Maar daarmee neem ik zijn twijfel niet weg.
‘Ik wil van u weten of het koninkrijk bestaat. Of ik nog mag hopen.’ Hij houdt een voet tussen de deur.
‘Die zekerheid zou ik u gunnen… maar die kan ik u niet geven.’
‘Maar wat dénkt u dan?’ Hij klinkt wanhopig nu.
‘Misschien is hopen alles wat we kunnen.’
Hij zucht demonstratief. ‘Hopen is wat anders dan weten.’
Ik knik. Ik ben even door mijn antwoorden heen. Ook hij zwijgt.
Ik hoor mijn maag zachtjes knorren en werp een scheve blik opzij, maar hij staart in zichzelf gekeerd voor zich uit.
‘Het is heel belangrijk voor u om antwoord te krijgen op uw vraag,’ zeg ik, ‘maar misschien vinden we als mensen dat antwoord wel niet.’
Hij veert overeind. ‘Dus u zegt dat het koninkrijk níet bestaat?’
‘Nee, dat zeg ik niet.’ Ik kijk hem rustig aan.
‘Ja dat zegt u wél. U zegt dat u geen antwoorden heeft. Maar u bent hier toch de geestelijk verzorger?’
Ik voelde hem al aan komen. ‘Dat klopt. Daarom heeft u waarschijnlijk om mij gevraagd, omdat u hoopt dat ik u kan helpen.’
‘Ja, wie anders?’ Hij klinkt geïrriteerd en wanhopig tegelijk.
‘Maar ik kan u helaas geen antwoord geven op deze grote vragen.
Ik weet niet wat er na dit leven komt.’
‘Daar schiet ik nu niks mee op.’ De irritatie slaat om naar boosheid.
‘Wat ik wel kan, is samen met u zoeken naar wat nu houvast zou kunnen geven.’
‘Nee!’ Hij slaat met een vlakke hand op de deken. ‘Ik moet het wéten.’ Klap. ‘Ik moet weten of het waar is.’
We komen geen stap verder. Hij niet, ik niet. Maar het aapje zit nog altijd op míjn schouder.
Ik haal diep adem. ‘Ik merk dat het heel belangrijk voor u is dat ik hier met zekerheid antwoord op geef.’
Even flitst er iets van hoop in zijn ogen.
‘Maar ik kan u geen duidelijke ‘ja’ geven omdat ik het niet weet.
En om dezelfde reden krijgt u ook geen duidelijke ‘nee’ van mij.’ Ik kijk hem recht aan. ‘Elk ander antwoord zou niet eerlijk zijn naar u toe.’
Hij knijpt zijn lippen op elkaar en wendt zijn hoofd af. Hij heeft niets meer te zeggen.
We zitten een tijdje zwijgend bij elkaar tot ik de stilte verbreek.
‘Ik heb de indruk dat u teleurgesteld bent?’ Ik kan het antwoord wel raden.
Hij kijkt me niet aan.
‘Het spijt me dat ik u niet meer te bieden heb.’ Ik meen het oprecht. Ik heb het met hem te doen, zoals hij daar zit. Boos, bang.
Geen reactie.
Ik blijf nog even zitten, maar meneer Vandersteen houdt zijn hoofd afgewend en zijn ogen gesloten.
‘Dan ga ik nu maar.’ Langzaam loop ik de kamer uit.

Enigszins aangeslagen laat ik me even later in het kantoor op een stoel zakken.
‘Gaat het?’ Mijn collega kijkt op van haar beeldscherm.
‘Niet echt,’ zeg ik en vertel haar over meneer Vandersteen.
Ze luistert aandachtig en denkt een tijdje na. ‘Het klinkt alsof hij al zijn hoop op jou had gevestigd.’
‘Don’t shoot the messenger.’ Ik lach wat zuur.

Tegen lunchtijd trek ik mijn jas aan. ‘Ik loop even een rondje om het ziekenhuis.’
Buiten is het guur. Windkracht 7 doet takken en zelfs bomen buigen en stuwt de herfstbladeren op tot grote hoogte. In plaats van weg te duiken in mijn kraag, steek ik mijn neus in de wind.

Na een studie gezondheidswetenschappen koos Annelies Brinkhuis-Brouwer (1971) voor de praktijk en werkte als verpleegkundige in de psychiatrie en in de ouderenzorg. Vervolgens was zij ruim zeven jaar werkzaam als zelfstandig uitvaartspreker en ritueelbegeleider. In die periode studeerde ze religiewetenschappen en rondde ze de master geestelijke verzorging af. Sinds 2022 werkt ze als geestelijk verzorger in het ziekenhuis en in de ouderenzorg.

Bestel Hoe het ook loopt bij onze partner Boekenwereld

Soms loopt het leven anders dan je had gehoopt. Een ziekte die zich aandient. Een verlies dat alles verandert. Een lichaam dat ouder wordt. Een hoofd dat niet meer meewerkt. Op die momenten pakt ze een kop thee, schuift een stoel bij en luistert. Naar verhalen over liefde en verdriet, veerkracht en rouw, hoop en verlangen. En als er geen woorden meer zijn, blijft ze. Om samen de stilte te dragen. Annelies Brinkhuis (1971) is geestelijk verzorger in het ziekenhuis en de ouderenzorg. Met mildheid en humor schetst ze hoe mensen telkens opnieuw hun weg zoeken in het leven. In verhalen die raken zonder zwaar te worden. En die laten zien dat we onderweg vaak meer hebben aan een reisgenoot dan aan een routekaart.

Bestel Hoe het ook loopt

Eerder verschenen van haar hand

Ik zou het niet kunnen (2019) en Maak er maar wat moois van (2021), verkrijgbaar via www.morgenlanduitgeverij.nl