Keiland is een jaarlijkse zomerweek op Terschelling waarin een groep van ongeveer 180 mensen samen vieren, creatieve workshops volgen en kamperen. Afgelopen zomer was de dertiende editie, met wat aanpassingen vanwege corona. Wat is kenmerkend voor het vieren op Keiland?

Hoe vier je muziek en liturgie, als je met verschillende nationaliteiten en culturen samenkomt rondom een open Bijbel en het verkondigende Woord van God wilt laten klinken? Een impressie van wat er op dit vlak gebeurt in drie interculturele communities onder de vlag van de Protestantse Kerk in Nederland: ICF Gouda, Cross Culture Nieuwegein en Leef! Rotterdam-Zuid.

Fr. Ion Bria (1929-2002) was een Roemeens-Orthodox priester en theoloog. Hij doceerde aan verschillende faculteiten in Roemenië en was tussen 1973 en 1994 werkzaam voor de Wereldraad van Kerken. Zijn internationaal bekendste boek is The Liturgy After the Liturgy: Mission and Witness from an Orthodox Perspective, waarin hij voor een oecumenisch publiek een orthodox perspectief op zending uiteenzet; een perspectief dat nauw verweven is met wat liturgie is. Dit artikel biedt in kort bestek een schets van zijn zienswijze.

‘Waarom is deze avond anders dan alle andere avonden?’ – de klassieke vraag van het jongste kind op de eerste avond van Pesach, de vraag die de opmaat vormt voor het verhaal van de uittocht, elk jaar opnieuw verteld: ‘Wij waren slaven in Egypte (…).’ De uittocht in het nú: elk jaar nieuw. In veel kerken wordt in de viering op Witte Donderdag jaar in jaar uit dezelfde perikoop gelezen, namelijk Johannes 13:1-15. Bijna zou de geregelde kerkganger de vraag kunnen stellen: ‘Waarom lezen we deze avond altijd hetzelfde als alle vorige jaren?’

Wie heeft het voor het zeggen in de kerk? God natuurlijk. Uiteindelijk wel. Het gezag berust bij Hem. Alleen, het wordt bemiddeld door menselijke tussenpersonen. Dat kan liefelijk gaan, als getrapte watervalletjes. God stort zijn gezag liever niet over mensen uit als een Niagarawaterval. Zijn indirecte regering, met inschakeling van tussenpersonen, is een feest van participatie. Het kan helaas ook gierend misgaan. Bemiddeling kan verduistering worden. Tussenpersonen kunnen zichzelf opwerpen als de hoofdpersoon. De zeggenschap van God is dan naar de achtergrond verdrongen.

We komen dichter bij het lijden, het sterven en de opstanding van onze Heer. We bedenken hoe wij graag doodlopende wegen gaan, niet achter de Heer aan naar het leven. Vandaag mogen we al over de dood heen de verrezen Christus zien. Wij hoeven niet meer voor onszelf te leven, ‘maar voor Hem die voor de levenden is gestorven en opgewekt’ (2 Korintiërs 5:15). In 2 Kronieken gaan Juda en Jeruzalem ten onder, maar de gedeporteerden zullen terugkeren en Jeruzalem wordt hersteld. Psalmen 34, een acrostichon met het hele ABC van het geloof, zingt: ‘de Heer laat mensen veilig bij zich schuilen.’ De synagoge bidt het wekelijks. De verloren zoon mag schuilen bij zijn vader.

De plaats waar de gemeente samenkomt dóet ertoe. Het gebouw zelf én de inrichting, de aankleding. Een pleidooi voor ‘zorg en aandacht’…

Moet bij sluiting van het kerkgebouw ook de plek van gebed en stilte verdwijnen? De kerk in een dorp of (stads)wijk is immers niet alleen voor de geloofsgemeenschap van betekenis. Is ‘een netwerk van kapellen’ mogelijk…?

Eens te meer maakt Paulus het ons niet makkelijk om het goed te doen in het geloof. De meest indrukwekkende spirituele belevenissen en gaven kunnen hun waarde verliezen. Niet eens het martelaarschap garandeert dat ik een goede christen ben. En dat krijgen we in dezelfde dienst te horen als twee van de meest ingrijpende ontmoetingen: die van Mozes met God op de Sinai, en Jezus’ gedaanteverandering.