Twee stappen vooruit, één achteruit

Het levensverhaal van Jozef doet denken aan Ganzenbord. Jozef wint een veelkleurige mantel, verliest al zijn punten wanneer hij in de put belandt, en moet beurten overslaan in de gevangenis.

Een familie biedt, als het goed is, een veilige plek. Bij je naaste naasten moet je je veilig, zo niet het allerveiligst kunnen weten. Jozef ervaart aan den lijve dat dat helaas niet altijd het geval is. Hij wordt verkocht door zijn jaloerse broers. Eerst weet Ruben nog te voorkomen dat hij wordt omgebracht: Jozef wordt in de put gegooid. Dat is een uitvlucht. Een manier om het allerergste om te buigen en te voorkomen.

Jozef ervaart dat er binnen gezinnen en families sterke krachten kunnen spelen: haat en nijd, afgunst, bedrog. Naaste naasten kunnen het elkaar ontzettend moeilijk maken en elkaar aanzetten tot verschrikkelijke dingen.

Eert uw vader en uw moeder

De broers van Jozef weten maar al te goed hoe het ermee staat: Jozef heeft bij hun vader een streepje voor. In zijn prachtige mantel roept Jozef afgunst op. De broers weten dat ook heel goed: wat ze doen met Jozef, zal hun vader in het hart zal raken. Het gaat om zijn lievelingszoon! Ze proberen Jozef misschien wel juist daarom zo hard mogelijk te raken.

Tot op zekere hoogte is het invoelbaar: in theorie willen alle kinderen voor hun ouders gelijk zijn. Iedere broer en iedere zus verdient het hetzelfde te krijgen. In tijd, geld, zorg en aandacht. En toch gebeurt het dat ouders het ene kind meer of andere aandacht geven dan het andere kind. Zo ontstaan er bedoeld en onbedoeld pijnlijke en soms onoverkomelijke verschillen. Als je je achtergesteld weet, kan het meer dan lastig zijn je ouders oprecht te blijven eren en waarderen.

Veerkracht

De vrouw van Potifar loopt een blauwtje bij Jozef. Dan draait ze het om: ze presenteert zich als slachtoffer. Jozef wordt als dader aangemerkt en beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag. In de gevangenis geeft hij blijk van veerkracht. Ook daar verwerft hij een bijzondere positie. Jozef ziet en droomt wat voor God belangrijk is. Dat blijft niet onopgemerkt. Hij komt weer vrij, en niet alleen dat: hij krijgt de kans zijn talent op beslissende wijze voor anderen in te zetten. Voor ongelooflijk veel mensen, en ook voor zijn naaste naasten, beslecht hij de hongersnood tijdens zeven magere jaren.

Telkens terug bij af

Bij het spel Ganzenbord is het soms om moedeloos van te worden. Als je telkens weer bij het begin moet beginnen, zinkt de moed je in de schoenen. Jozef krijgt met allerlei tegenslagen te maken. Er wordt hem keer op keer onrecht aangedaan. Toch weet hij dat met persoonlijke veerkracht, en ook geloofskracht, ten goede te keren. Hij blijft in het goede (en in mensen) geloven. Hij blijft dromen en open staan voor wat hij en anderen nodig hebben. Lukt ons dat ook? Als we in het verhaal van ons leven hard geraakt worden door onze eigen naaste naasten, onze ouders, broers, zussen?

[Het verhaal van Jozef is te vinden in Genesis 37-50.]

Dit artikel verscheen in het novembernummer van Open Deur, een gevarieerd oecumenisch maandblad met ruime aandacht voor gedichten en beeldmateriaal. Open Deur wordt uitgegeven door KokBoekencentrum. Het blad, altijd opgebouwd rondom een thema, leent zich uitstekend om besproken te worden in gespreksgroepen en op (thema)bijeenkomsten. Daarnaast kan het ook gebruikt worden bij het voorbereiden van diensten en vieringen. Voor een (proef)abonnement, zie https://www.kokboekencentrum.nl/tijdschriften/open-deur/.