Vespers in Nootdorp. Delen van je geloof…

Waar vroeger twee kerkdiensten per zondag heel gewoon waren, zien we in onze tijd het wegvallen van de tweede dienst. Er zijn vermoedelijk al heel wat kerkelijke gemeenten die zelfs nauwelijks nog een herinnering hebben aan een tweede dienst op zondagmiddag of zondagavond. Als de belangstelling daarvoor sterk terugloopt, is het ook begrijpelijk dat deze dienst verdwijnt. Maar er is hier wel sprake van verlies.

We zijn ’s avonds andere mensen

Met name de avond kent een andere sfeer dan de ochtend. We vinden dat terug in de rubriek avondliederen in allerlei liedbundels. Middagliederen zijn er bijna niet, maar avondliederen zijn er te over. Zeker als het ’s avonds donker is, is de sfeer anders dan in de ochtend. En daar passen ook andere liederen bij. Want wij zijn ’s avonds andere mensen dan overdag. Meer verstild en soms ook ontvankelijker voor wat er echt toe doet in het leven. Daarom gaan er kansen verloren als gemeenten geen vieringen meer hebben op de zondagavond. In de Protestantse wijkgemeente Nootdorp, waarvan ik tot onze verhuizing in 2015 lid was, hechtten we aan blijvende avonddiensten. We hadden ze niet meer iedere week, maar we zochten wel naar mogelijkheden om van tijd tot tijd toch bij elkaar te komen in ons mooie, intieme kerkgebouw. Zo ontstonden de maandelijkse vespers die we hielden van september tot in het voorjaar.

Persoonlijke geloofsverhalen

We wilden de vespers echt anders doen zijn dan de reguliere ochtenddiensten. We lieten ons daarbij mede inspireren door een prikkelende vraag van de theoloog Gerrit Jan van der Kolm: ‘Hoe komt het toch dat in de gewone protestantse eredienst zo weinig persoonlijk getuigenis van gemeenteleden voorkomt? Waarom blijft het persoonlijk geloof in het gemeenteleven in hoge mate “onder de pet”?’

We herkenden deze vraag, want ook in onze gemeente was er in de ‘gewone’ eredienst weinig ruimte voor het delen van geloofservaringen. Daarom besloten we in de avondvieringen niet zoiets als een preek op te nemen en ook niet te kiezen voor een sterk accent op stilte, maar te gaan werken met credo’s van gemeenteleden. Daarbij hanteerden we een bepaald thema als richtsnoer. In de beginjaren hadden we als thema ‘het lied in mij’. Daarbij kozen de gemeenteleden een lied waar ze iets mee hadden en vanuit die geraaktheid vertelden ze over hun leven en de plek van geloof daarbinnen. Later kozen we voor het thema ‘waarom ik blijf’. We lieten ons daarbij inspireren door Jezus’ vraag aan zijn leerlingen op het moment dat veel mensen afhaakten: ‘zouden jullie ook niet gaan?’ (Johannes 6: 66,67). We hoorden vaak heel persoonlijke antwoorden van gemeenteleden in een tijd waarin dat ‘blijven’ helemaal niet vanzelfsprekend is.

Mensen bidden hardop

Deze ruimte voor persoonlijke verhalen leverde prachtige credo’s op, vaak ook ontroerend omdat gemeenteleden echt tevoorschijn kwamen. ‘We kennen elkaar al jaren, maar nu hoor ik dit van jou voor het eerst, wat mooi!’ Dit soort reactie kwamen meer dan eens voor en het onderstreept nog eens het gelijk van Van der Kolm. We delen onderling vaak te weinig van onze zoek-en vindtochten.

Het persoonlijke karakter van deze vespers hebben we ook versterkt door tijdens de voorbeden de gelegenheid te geven hardop een gebedsintentie uit te spreken. Dat zijn we in de protestantse eredienst vaak helemaal niet gewend, maar gaandeweg voelden steeds meer mensen de ruimte om hardop een korte voorbede uit te spreken. Het hielp ook dat we de voorbeden liturgisch inkaderden door na elke voorbede een kyrië uit Taizé te zingen.

De voorbereiding

Omdat we elke vesper een zelfde stramien gaven, kostte de voorbereiding relatief weinig tijd. We kwamen elke maand een avond bij elkaar en vroegen ook degene die het credo zou verzorgen (de ‘credist’ genaamd) er bij te zijn. Zo kregen we alvast een indruk van wat hij of zij wilde gaan vertellen en konden we het verhaal vragenderwijs nog verhelderen en verdiepen. Meestal droeg de ‘credist’ ook al een bijbelfragment aan dat we zouden kunnen lezen. Samen zochten we vervolgens naar passende liederen. We werkten met een aantal voorgangers. De predikanten draaiden in het rooster mee, maar ook andere gemeenteleden gaven leiding aan de viering. In Nootdorp is een cantorij en die werkte vrijwel elke keer mee. De dirigente was ook nauw betrokken bij de vespers, mede vanuit haar persoonlijke spiritualiteit die erg ondersteunend was en is voor de (muzikale) invulling van de vieringen. Het is belangrijk om dat te melden, want de muzikale setting en sfeer doen er echt toe.

‘Wie ben ik om iets te vertellen?’

We hebben gemerkt dat veel gemeenteleden aarzelen om iets te vertellen over hun geloof. Dat heeft aan de ene kant te maken met gezonde bescheidenheid, maar onwennigheid lijkt hier ook een rol te spelen. Ook kan het idee opkomen dat het eigen verhaal te gewoon is, te weinig spectaculair om het in de gemeente te delen. Het relatief grote aantal gemeenteleden dat niet in wilde gaan op onze uitnodiging iets te delen tijdens een vesper heeft ons eerlijk gezegd wel wat verbaasd. Lag het aan de sfeer van de vespers, lag het aan de manier waarop wij als werkgroep het aanpakten of stuitten wij op een zekere leegte in het geloofsleven binnen de gemeente? Hier ligt in mijn ogen een belangrijke uitdaging, want we zullen in de gemeente moeten leren woorden te vinden voor het eigen geloof. En dan denk ik niet in de eerste plaats aan klassieke geloofswoorden en kerkelijk jargon. Het gaat vooral om authentieke woorden, woorden die werkelijk iets laten zien van wie we zijn en hoe we ons geloof (en ongeloof!) beleven. Het is daarom van groot belang in de voorbereiding een goede toon te treffen en de credo’s niet alleen te reserveren voor de meer opmerkelijke getuigenissen. We ontdekten ook de kracht van de voorbereidingsavond, want meer dan eens konden we de ‘credist’ helpen bij het verkennen en het verwoorden van ervaringen en van de eigen zoektocht naar geloof. Vaak bleek er meer te zijn dan aanvankelijk werd gedacht! Eigenlijk zouden er in de kerk veel meer van dit soort ‘oefenplekken’ moeten zijn. De gemeente is immers ook de plek om persoonlijk geloof ‘tevoorschijn te luisteren’.

Uitnodigend kerk-zijn

Onze avondvieringen leidden bepaald niet tot een volle kerk. De aandacht bleef beperkt. Niet iedereen voelt zich ook thuis in deze wat persoonlijke en intieme setting.

Daar is ook niets mis mee. Wel waren er ook parochianen uit Nootdorp die graag kwamen en ook credo’s verzorgden. Het was mooi om als protestanten deelgenoot te worden van katholieke spiritualiteit. Persoonlijk merkte ik vaak dat ik voor onze ochtenddiensten niet gauw mensen ‘van buiten’ zou uitnodigen om mee te gaan, maar dat ik voor deze vespers deze ruimte wel had. Toch nodigde ik feitelijk maar heel weinig ‘buitenstaanders’ uit. Die schroom deel ik met veel gemeenteleden. Op dit punt is er nog veel te

winnen. Vaak zeiden we als leden van de werkgroep tegen elkaar ‘dit gunnen we meer mensen, want het zijn kostbare vieringen’. Ik hoop dan ook dat dit artikel aanspoort tot het vinden van liturgische vormen waarin het geloof van ‘gewone’ gemeenteleden wordt gedeeld.