Waarom we moeten leren vasten van onze smartphone

Al sinds het denken van de Griekse filosoof Aristoteles is er in het westerse gedachtegoed aandacht voor de deugd van de gematigdheid. Het christendom heeft de temperantia zelfs verheven tot een van de vier kardinale deugden. In de 21e eeuw lijkt deze deugd echter weinig populair. Vaak wordt gematigdheid geassocieerd met zuinigheid, moralisme of onderdrukking.

Toch is er misschien juist nu geen deugd die meer aandacht verdient dan deze. Waarom? Omdat we leven in een tijd waar onze smartphones en sociale media een grenzeloze en grensoverschrijdende werking hebben.

De technologie van grenzeloosheid

Iedereen kent het fenomeen wel: doomscrollen. Je was eigenlijk alleen op zoek naar een recept, maar voor je het weet zit je op Instagram of TikTok, eindeloos te scrollen en swipen, zonder dat dat nog een bewuste keuze is.

Dat sociale media en smartphones zo verslavend werken, ligt niet simpelweg aan gebrek aan discipline. Ze zijn ontworpen met behulp van inzichten uit neurologie en psychologie, met als doel jouw schermtijd te maximaliseren — en daarmee je gedrag te beïnvloeden.

Elke notificatie, like of nieuw filmpje geeft een kleine dopamineprikkel: een kort moment van beloning in je brein. Op zichzelf is dat een gezond mechanisme. Maar het kan gemakkelijk omslaan in craving: ‘ik wil meer’. Op den duur hebben we die bron van prikkels zelfs nodig om ons ‘normaal’ te voelen en een innerlijke leegte of dip te vermijden.

We hebben die bron van prikkels zelfs nodig om ons ‘normaal’ te voelen

Verlies van aandacht, verlies van betekenis

Ongematigd smartphonegebruik kost ons niet alleen de controle over onze schermtijd, maar ook iets fundamentelers: aandacht.

De werkelijkheid waarin wij leven wordt mede gevormd door waar wij onze aandacht op richten. Wanneer onze aandacht voortdurend wordt weggetrokken naar een virtuele wereld, wordt het moeilijker om werkelijk aanwezig te zijn: bij onszelf, bij ons lichaam, bij de ander, bij de ruimte om ons heen, bij de natuur, en uiteindelijk ook bij het mysterie van het leven zelf. En het verlies van aandachtige aanwezigheid en verbinding, betekent ook een verlies aan betekenis en zingeving.

Het wordt moeilijker om werkelijk aanwezig te zijn

Wat de woestijn ons kan leren

Juist hier raakt deze moderne problematiek aan die eeuwenoude deugd van de gematigdheid. Binnen het christendom bestaat een lange traditie van mensen die oefenden in een gematigd leven: in de woestijn, in kloosters, in stilte. Door te vasten leerden zij zich los te maken van een te grote gehechtheid aan materiële zaken, om zich te richten op een diepere, spirituele werkelijkheid.

Een rode draad in deze traditie van ascese is dat vasten een zuiverende werking heeft op lichaam en geest. Niet omdat datgene waarvan je vast verkeerd zou zijn, maar omdat het je bevrijdt van gehechtheid en craving. Het oefenen met maat houden opent ruimte voor spirituele groei en voor de ontdekking van wie je bent op een dieper niveau.

Vasten heeft een zuiverende werking op lichaam en geest

Vasten van je smartphone

Misschien moeten we die oude kardinale deugd van de gematigdheid opnieuw afstoffen — en opnieuw leren vasten. Ik heb dat zelf geoefend met mijn smartphone. Eerst lukte het me om een wandeling zonder telefoon te maken. Dat voelde verrassend bevrijdend. Daarna een dag. Een weekend. Een week.

Steeds opnieuw merkte ik dat vasten van sociale media en digitale technologie mij terugbracht bij verbinding: met mezelf, omdat ik weer kon voelen wie ik ben en wat ik nodig heb; met de ander, omdat echte aandacht weer mogelijk werd; en met het Leven zelf — dat grotere geheel waarvan ik soms pas in stilte weer ervaar dat ik er deel van ben.

Vasten van sociale media bracht mij terug bij verbinding

Geen veroordeling, maar ordening

Het mooie aan oefenen met maathouden is dat het niet gaat om onderdrukking of veroordeling, maar een juiste balans terugvinden. Technologie is niet de vijand. Ze kan een waardevol middel zijn. Maar juist omdat digitale technologie zo krachtig is, verdient zij een juiste plaats in ons leven.

Die plaats vinden we niet zolang we vooral reactief leven — reagerend op prikkels, notificaties en dopaminekicks. We vinden haar pas wanneer we opnieuw leren leven vanuit aandacht, vanuit intentie, en vanuit afstemming op datgene wat werkelijk waardevol is en ons overstijgt.

Tot slot nodig ik je graag uit om bewust een moment, activiteit, ontmoeting of periode te kiezen waarin je vast van je smartphone, zodat je met volle aandacht aanwezig kunt zijn en opnieuw kunt ervaren hoe bevrijdend en waardevol dat eigenlijk is.