Wie op speurtocht gaat naar plaatsen en gebruiken verbonden met de heilige apostel Tomas, moet ver reizen en veel lezen. Zijn feestdag is verplaatst van 21 december naar 3 juli, een verschuiving waar volksgebruiken moeilijk tegen kunnen. Maar onverwacht treedt hij op bij het ontslapen van de heilige maagd Maria, waar hij, de ongelovige apostel, de andere apostelen voorgaat in geloof. Gelukkig zijn daarvan nog vele relieken, verspreid van India tot Maastricht.
De Handelingen van Tomas, die de verkondiging en marteldood van de apostel beschrijven, kregen al spoedig het stempel ‘apocrief’ opgedrukt. Dat maakte ze niet minder populair, maar anders dan de bijbelse teksten werden ze niet in een onveranderlijke vorm doorgegeven: men voelde zich vrij te schrappen, toe te voegen en te herschrijven om het verhaal bij de tijd te brengen. We gaan dit hier na in een dubbele procedure: we vergelijken de oudste vorm met de Latijnse bewerkingen van enkele eeuwen daarna, en deze bewerkingen met de weergaven in de legendenverzamelingen van de dertiende eeuw.
In dit artikel staat de vraag centraal: wat we weten over de begrafenisrituelen in het oude Israël, in de hellenistische periode en in de tijd waarin het vroege christendom ontstond? Dergelijke rituele weerspiegelen heel direct maatschappelijke ideeën over de dood en het lot van de gestorvenen.
Het boek Numeri laat zich lezen als een boek voor na de ballingschap. Aan de ene kant biedt het een utopie, een hoopvol perspectief voor de opbouw van de gemeenschap na de crisis. Aan de andere kant is het een ‘boetespiegel’, een profetische oproep om niet in de oude fouten te vervallen, nu men na de ballingschap opnieuw begint.
Ezechiël is een opmerkelijk mens, opgeleid tot priester, geroepen tot profeet. Zijn boek trekt de aandacht omdat het zich beweegt van crisis naar hoop en aan die hoop gestalte geeft in uitgebreide visioenen. Het wordt nooit saai in dit boek, want het spreekt in parabels en metaforen.
Hoe leest men in het vroegchristelijk Syrië het boek Numeri? De Didascalia Apostolorum houdt de lezers het verhaal van Korach, Datan en Abiram voor als een actuele waarschuwing tegen scheurmakers.
Als het woord ‘Bijbel’ valt, denken we vaak aan een dik boek met een stevige kaft met daarin een duidelijk gedrukte tekst die in elk exemplaar min of meer hetzelfde is. Maar zulke bijbels bestaan nog maar relatief kort. Pre-Gutenberg waren er natuurlijk geen (of eigenlijk, nauwelijks) gedrukte boeken, maar ook in allerlei andere opzichten zag de Bijbel er vroeger anders uit. En vandaag de dag, in de 21e eeuw, kan een bijbel allerlei verschillende vormen aannemen. Doet het medium waarin de Bijbel tot ons komt ertoe? Hoe hebben verschillende ‘mediarevoluties’ onze omgang met de schrift veranderd?
De Paulus van de authentieke brieven en de pseudo-Paulus van de Pastorale brieven houden er heel andere ideeën op na. De discussie over de authenticiteit van de Pastorale brieven is nog altijd gaande, maar desalniettemin zijn er in mijn optiek zeer goede redenen om alle Pastorale brieven – inclusief 1 Timoteüs – als fictief te bestempelen. Het is overduidelijk dat Timoteüs niet de geïntendeerde ontvanger van de brief is en Paulus niet de schrijver.
Dromen zijn van alle tijden. Niet alleen in bijbelverhalen, maar ook nu, anno 2021, kunnen dromers geraakt worden door boodschappen die zij in hun dromen ontvangen; afkomstig van een mysterieuze bron van ‘een ander weten’. In dit artikel kijken we vanuit de empirische godsdienstpsychologie naar de verbanden tussen geloofsleven en droomleven.
