De bijbel: een boek om mee te leven

Bijbelvertalingen

De Bijbel is het meest verkochte boek ter wereld. En volgens betrouwbare bronnen ook het meest gelezen boek. Toch zijn er nog vele miljoenen mensen op de wereld voor wie de Bijbel een gesloten boek blijft, eenvoudig omdat het nog niet vertaald is in hun taal. Volgens de Verenigde Bijbel Genootschappen zijn er maar liefst 3988 talen waarin de Bijbel nog niet vertaald is. Zo’n 246 miljoen mensen kunnen de Bijbel nog niet in hun eigen taal lezen. De VBG spant zich ervoor in om in twintig jaar 1200 vertaalprojecten af te ronden (aldus Nico de Fijter in Trouw van 19 februari jl.).

Luther

Het was de monnik Maarten Luther die in de zestiende eeuw tijdens zijn gedwongen verblijf op de Wartburg de Bijbel vertaalde in het Duits. Tot die tijd was het lezen en verklaren van de in het Latijn geschreven Bijbel voorbehouden aan de geestelijkheid. Mede door de uitvinding van de boekdrukkunst kwam nu de Bijbel binnen het bereik van het ‘gewone’ volk. Gelovigen waren nu zelf in staat de Bijbel te lezen, zich door de Bijbel te laten raken en de uitleg door de voorganger te toetsen. De Bijbel was niet langer het boek van de geestelijkheid, maar het boek van en voor de gelovigen.

NBV, SV en HSV, NBG, BGT …

De lijst met afkortingen is zonder moeite uit te breiden. Ze duiden op de meest gangbare bijbelvertalingen in het Nederlands. Op de synode van Dordrecht van 1618-1619 werd door de Hoogmogende Heren van de Staten Generaal opdracht gegeven om de Bijbel vanuit de grondtaal in het Nederlands te vertalen. De Staten Vertaling wordt in veel kerken nog steeds gebruikt. In 1951 zag de Nieuwe Vertaling van het Nederlands Bijbel Genootschap het licht. Om de toegankelijkheid van de Bijbel te vergroten werd Groot Nieuws uitgebracht: een vertaling in de omgangstaal. Aan katholieke zijde verscheen de Willibrordvertaling, die ook door protestanten veel gebruikt werd en wordt, mede door de prachtige vertaling van de Psalmen door Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde. Begin deze eeuw verschenen de Herziene Staten Vertaling en de Nieuwe Bijbel Vertaling. De laatste kende als vertaalprincipes ‘brontaalgetrouw en doeltaalgericht’. Daarnaast bleek er behoefte te bestaan aan een Bijbel in Gewone Taal, vooral geschikt voor gebruik bij catechisatie en andere groepsbijeenkomsten.

Moeilijk boek

De Bijbel dateert van lang geleden. Ze is ontstaan in een tijd en een cultuur die hemelsbreed verschillen van de onze. Dat maakt het verstaan van de Bijbel niet eenvoudig. Wie vandaag hetzelfde wil zeggen als wat gisteren is gezegd, zal het nu anders moeten zeggen. Studie van de Bijbel is onontbeerlijk voor een goed begrip. Legio zijn de verklaringen, die bijbellezers willen ondersteunen. Jarenlang reikte ik de Hulp voor de Bijbellezer van het NBG aan. Tegenwoordig zijn er weer andere.

Bibliotheek en internet reiken een veelheid van hulpmiddelen aan. Ruim 20 jaar geleden zette ds. Nico ter Linden zich aan de uitdaging om de bijbelse verhalen te hervertellen. Het werk telt zes dikke delen, die veel gelovigen geholpen hebben bij een nieuw verstaan van de oude verhalen.

Een kleine honderd (!) jaar geleden schreef Anne de Vries zijn Groot Vertelboek voor de Bijbelse Geschiedenis, één van de eerste kinderbijbels. Nog steeds putten leerkrachten en leiders van kindernevendiensten uit dit standaardwerk. In de loop van de tijd zijn daarna vele andere en ook meer bij onze tijd passende kinderbijbels op de markt gebracht.

De Bijbel -een boek om mee te leven

Dat is het bijzondere van de Bijbel – het wil een boek zijn om mee te leven. Dat gebeurt wanneer de gemeente samenkomt en haar oren te luisteren legt bij wat de voorganger gaat lezen en uitleggen. In en door en achter hem en zijn woorden wil – zo geloven wij – God aan het woord komen, mensen van vandaag aanspreken. Daarnaast is de Bijbel als een bron om uit te putten voor ons dagelijks leven. Velen lezen in stilte voor zichzelf of samen met anderen uit de Bijbel aan het begin of einde van de dag, rond de maaltijd of op andere momenten. Leesroosters zoals van NBG, Taizé en Boekencentrum reiken een zekere orde aan.

Aandacht voor de Bijbel

De journalist Yvonne Zonderop schrijft in haar boeiende boek Ongelofelijk over het verlies van kennis van de Bijbel en het christelijk geloof, die onze cultuur zo diepgaand hebben gestempeld. Zij betreurt de ontwikkeling die daartoe geleid heeft. Tegelijk ziet ze tekenen van een verrassende comeback van religie. Dit themanummer bevat bijdragen vanuit verschillende invalshoeken: beleving, gezag en kunst. Daarnaast komen auteurs aan het woord, die ervaring hebben opgedaan met andere manieren van omgaan met de Bijbel, die een heel verrassend licht kunnen werpen op de oude teksten en verhalen.

Als ‘vervolg’ op dit themanummer zal deze zomer het Ouderlingenblad expliciet stilstaan bij het gebruik van de Bijbel in het pastoraat.