Menu

None

De Geest in de Schriftleer 

Bijdrage voor het symposium over Geestspraak: Hoe we de Bijbel kunnen verstaan van Henk van den Belt 

Glas in lood dalende witte duif in de St. Peter's basilica
De Geest als dalende duif in het wit. Beeld: Wirestock via iStock.

De onderstaande tekst is een bijdrage die op 24 mei 2024 is gepresenteerd tijdens het symposium over het boek Geestspraak: Hoe we de Bijbel kunnen verstaan van Henk van den Belt.  

Gedaanten van de Geest 

De Geest heeft vele gedaanten: 
De dalende duif in het wit,  
De stijgende vlam op de lichtkaars,  
De storm die het dode hout velt,  
De wind die de vuurgloed aanblaast,  
Een suizen dat stilte wordt,  
De vinger die oren opent 
En wonderlijker nog dieper: 
De innige stem van God.  

– Inge Lievaart 

De vele gedaanten van de Geest in de Schriftleer – dat is waar het boek Geestspraak vensters op opent. Hoe is de Geest aanwezig in de ontstaansgeschiedenis van de Bijbel? Waar komen we de Geest op het spoor in het ontvangen van de Schrift? Welke rol speelt de Geest in het uitleggen en toepassen van de Bijbel?  

Cover Geestspraak

Studenten 

In het voorwoord wordt verwoord dat dit boek óók geschreven is met het oog op studenten. Hoe kunnen studenten zoals ik, een wetenschappelijke bestudering van de Bijbel combineren met een gelovige lezing?  

De pneumatologische doordenking van de Schriftleer, zoals in Geestspraak gebeurt, kan studenten én helpen om in te zien dat deze twee dingen geen tegenstelling hoeven te zijn, én handvatten bieden om zelf een weg te vinden om zowel wetenschappelijk als gelovig, met ontzag én een zekere ontspanning te luisteren naar de Schrift.  

Ontzag en ontspanning 

Ontzag en ontspanning – dat waren woorden die bij me opkwamen na het lezen van deze bijdrage aan het gesprek over hermeneutiek: 

Het boek ademt ontzag en liefde voor de heilige God en voor de Schrift. 

Dat ontzag voor God en de Schrift, uit zich onder andere in een pleidooi om de Schrift niet prijs te geven aan het relativisme van de postmoderne cultuur. Daarom wordt in Geestspraak betoogd de Schrift als epistemologisch uitgangspunt van de theologie te nemen.  

De werkelijkheid laat zich niet in één blik vangen

Het boek ademt ook een zekere ontspanning, omdat het werk van de Geest alles omvat: de Geest werkt in het Oude en Nieuwe Testament, door profeten en bijbelschrijvers, door heel de heilsgeschiedenis heen, in schepping en kennisontwikkeling, in de enkeling die de Schrift leest en in de wereldwijde gemeenschap der heiligen die de Bijbel leest en uitlegt.   

Ontzag voor de Schrift en een zekere ontspanning in de omgang met de Schrift dus; ook omdat er ruimte gelaten wordt voor het mysterie van het leven met de Schrift. Voor dát wat ík niet in de vingers heb: voor die ‘vinger die oren opent’, voor die ‘innige stem van God’ die vernomen wordt.  

Hermeneutische cirkels 

Léven met de Bijbel. Dat is de bedoeling van de tien hermeneutische regels die de structuur van het boek vormen. Deze regels worden gegroepeerd in drie concentrische cirkels. Op de twee buitenste cirkels geef ik hier graag een toelichting. Zo wordt in de buitenste cirkel antwoord gegeven op de vraag wat de tekst betekent in de toenmalige context en wordt er in de tweede, middelste cirkel nagedacht over wat het karakter van de Schrift is.

Je eigen confessionele vooronderstellingen (in Geestspraak is dat de gereformeerde theologie) bepalen hoe je het karakter van de Schrift omschrijft en dit heeft weer gevolgen voor hoe je de betekenis van de tekst voor vandaag toepast of uitlegt. Dat maakt inzichtelijk dat iemand met andere confessionele vooronderstellingen dus ook tot een andere Schriftuitleg kan komen, die ook legitiem is. Dat brengt mij bij mijn vragen: 

Vragen 

  • Wat zegt het over het karakter en het gezag van de Schrift, dat deze vanuit verschillende confessionele tradities omschreven en uitgelegd kan worden? Relativeert dit een toepassing van de Schriftuitleg of verrijkt dit deze? 
  • Hoe verhoudt de keuze voor een confessionele vooronderstelling zich tot de autopistie van de Schrift? Wat betekent het dat je kan kiezen om bepaalde confessionele vooronderstellingen te hanteren? 
  • Is het hanteren van een confessionele vooronderstelling een rationalistische/rationele keuze of iets waar de Geest je in leidt?  

Jantine Donker is student aan de Theologische Universiteit Apeldoorn.  


Henk van den Belt. Geestspraak. Hoe we de Bijbel kunnen verstaan. Utrecht: KokBoekencentrum, 2024. 472 pp. €29,99. ISBN 9789043540247

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken