De kerk als ‘safe space’

Petra Schipper is alweer een dik half jaar in Leuven aan de slag als pionier. Een ding wordt haar steeds helderder: als een kerk iets zou kunnen betekenen voor mensen, dan vooral als ‘safe space’: een veilige plek, “kerkasiel” in brede zin. Maar zo eenvoudig is dat nog niet, want veilig voor wie? 

Nu ik een dik half jaar in Leuven aan de slag ben als pionier, verkennend waar mensen op existentieel gebied nood aan hebben, is er één ding dat mij steeds helderder wordt. Als een kerk al iets zou kunnen betekenen, zou dat als een safe space moeten zijn. Een veilige plek, “kerkasiel” in brede zin. Allereerst voor wie maatschappelijk onveilig is. Maar ook voor wie in het instituut kerk zelf, of in een geloofsvorm, recent of vroeger, kwetsuren heeft opgelopen, wie zich bekneld, in een keurslijf, veroordeeld, vernederd en misbruikt heeft gevoeld. Juist de kerk lijkt mij hierin een taak te hebben. Kerkasiel voor kerkgangers met kerkpijn. Een plek van geloof en liefde waar je niét op je hoede moet zijn voor weer een trigger, weer gemoraliseer, weer een oordeel of afwijzing. Inge Bosscha getuigt van kerkpijn, schrijft erover en maakt het bespreekbaar. En ze vindt overweldigende weerklank. Veel (voormalige) kerkgangers worstelen ermee in Nederland en in Vlaanderen. Met een geloof dat hun niet meer afgaat – maar hoe dan wel? Is er een helende manier van kerkzijn denkbaar?

Formeel hebben we in de kerkelijke organisaties protocollen, deontologische codes, meldpunten en procedures om de interne veiligheid te bewaken. Maar in het kerkzijn van alledag en in onze omgang met elkaar is er natuurlijk meer nodig.

Kerk als ‘safe space’ is nog niet zo eenvoudig. Want wat is veilig voor wie?

“Alsjeblieft toch dàt lied niet zingen hè”, drukt een kerkganger mij op het hart. “Ik kan daar echt niet tegen, want ….” En dan komt er een verhaal dat me die liedkeuze onmiddellijk doet loslaten. Die pijn wil ik niemand aandoen. Woorden doen ertoe. Lied- en bijbelteksten, gebedsformuleringen, zelfs gebaren kunnen zwaar beladen zijn en triggerend werken. Teksten en rituelen die juist voor anderen dan weer heel belangrijk zijn.

Ook breder zie ik in de kerken heftige tegengestelde gevoelens rond bijvoorbeeld “trouw aan Israël” of “opkomen voor Gaza” of andere heikele punten. Dan vraag ik me ook wel af: wat staat hier persoonlijk op het spel? Wat verlangen mensen toch zo hevig van de kerk en waarom? Wat mógen we van de kerk verlangen in Gods naam? En waar zit er vertroebeling die we met elkaar moeten uitzuiveren?

Hoe horen we alle stemmen en maken we toch ook de nodige keuzes? Wiens veiligheid gaat ten koste van die van wie? Kerkpijn schuilt in meerdere hoeken en uit zich ook op verschillende manieren. Ja, soms vertroebeld. Boosheid en teleurstelling, al dan niet “redelijk”. Haat-liefde tegenover het geloofsnest. Verkrampte angst om jezelf niet te kunnen zijn. De pijn van de één kan ook pijn bij een ander aanrichten.

Het is een hele toer om daar pastoraal mee om te gaan. De kerk in het midden houden is slappe kost. Vermijden leidt nergens toe. Benoemen is delicaat. Dialoog is spannend. Bijsturen al helemaal. Soms lijkt het één beter, soms betekent wijsheid iets anders. Maar mijn verzuchting blijft: laat de kerk alsjeblieft een safe space zijn, of weer worden, voor mensen met wonden en noden. Van binnen en buiten onze eigen kring. Aan onze Goede Herder zal het niet liggen; we zijn elkaars hoeder. Altijd zou de Liefde ons richtsnoer moeten zijn.

Petra Schipper is sinds 1 februari j.l. halftijds gemeentepredikant, halftijds stadspredikant (pionier) in de Verenigde Protestantse Kerk in Leuven (B.). Hiervoor was zij diaconaal stadspredikant in Antwerpen.