De ringen in de Protestantse Kerk in Nederland,

Of: hoe gemeenten elkaar ontmoeten

Ontmoeting en de classis vroeger en nu

De classis is al oud. Wanneer in de zestiende eeuw een gereformeerde kerk in Nederland gevormd wordt, komen we haar tegen. Ze is een tussenlaag tussen de gemeenten en de kerk als geheel. Eeuwenlang was haar taak: adviseren, besturen, controleren. Dit deed ze in dienst van de gemeenten, maar wel met de bevoegdheid om zo nodig in te grijpen als het ergens mis ging.

In de loop van de vorige eeuw kwam er een verschuiving. De classis werd meer en meer een plaats van ontmoeting. Met name in de Nederlandse Hervormde Kerk hadden verschillende richtingen lang langs elkaar heen geleefd. Dat moest veranderen. Men wilde tussen de gemeenten het kerkelijk gesprek. Dat is een echte ontmoeting om van hart tot hart elkaar te bemoedigen, te leren kennen, van elkaar te leren en elkaar op te scherpen. De Protestantse Kerk heeft deze ontwikkeling voort willen zetten. Tot nu toe in 74 classes.

Ontmoeting en de classis straks

De elf nieuwe classes omvatten elk teveel gemeenten om directe vertegenwoordiging per kerkenraad te hebben. Dat heeft een risico. De verworvenheid van inhoudelijke ontmoeting dreigt weg te vallen. Nu is de classicale vergadering niet een puur zakelijk, besturend orgaan. Er zijn ambtsdragers bij elkaar. Dat is op zichzelf al een ontmoeting van mensen uit verschillende gemeenten. Maar dat is nog geen ontmoeting van de gemeenten in de classis. Zullen de gemeenten elkaar uit het oog verliezen?

Ontmoeting en de ring

Om dit te voorkomen is een oud begrip teruggehaald: de ring van gemeenten. De ring krijgt wel een nieuwe inhoud. Een aantal gemeenten is met elkaar verbonden. Zij hebben als taak deze verbondenheid zichtbaar en vruchtbaar te maken. Daarmee wil Kerk 2025 het besef levend houden, of opwekken, dat het christelijke geloof niet ophoudt bij de grens van eigen dorp of stad.

Ontmoeting vanaf mei 2018

Een belangrijk document in het project Kerk 2025 is Waar een Woord is, is een Weg. Kerk 2025 bedoelt vooral een terugkeer naar de kernen van het geloof. Allerlei ballast aan vergaderen, regels e.d. moet zoveel mogelijk overboord. En vooral om die kernzaken gaat het in de ontmoeting tussen gemeenten. Per 1 mei wordt er gestart met 74 ringen in de elf classes. Anders gezegd: de huidige classes heten dan ringen. In de loop van het jaar zullen kerkenraden en classicale vergadering overleggen over eventuele wijzigingen. De classicale vergadering kan daarop een andere ringindeling maken vanaf 2019.

Een ring moet wel groot genoeg zijn om voldoende verscheidenheid te hebben. Gelijkgezinden zoeken elkaar toch wel op, maar hier gaat het nu juist om de ontmoeting in de breedte van de kerk. Een te grote omvang is uiteraard ook niet goed.

De invulling van de ontmoeting

Kerk 2025 wil de ontmoeting breder maken dan ze tot nog toe is. In de oude classis vergaderen één of twee ambtsdragers uit elke kerkenraad. In de ring kan op allerlei manieren ontmoeting gebeuren. Bij voorbeeld:

• gemeenteleden komen bij elkaar om samen te spreken over het geloof, over wie God, wie Christus voor hen is, over de invulling en beleving van kerkdiensten, enz.,

• voorzitters van kerkenraden zoeken elkaar op om de uitdagingen en zorgen met elkaar te delen,

• diakenen overleggen over een gezamenlijke aanpak van problemen en de opzet van projecten,

• kerkrentmeesters wisselen goede ideeën uit en delen hun expertise en hun zorgen,

• kerkenraden en vertegenwoordigers van pioniersplekken en andere nieuwe initiatieven zien wat ze voor elkaar en de kerk in het gebied kunnen betekenen,

• in de ring wordt een kerkendag georganiseerd of een tocht langs kerkgebouwen, Enz.

Moet dit allemaal? Nee, dit zijn voorbeelden van wat er kan gebeuren. Het is aan de kerkenraden om zich af te vragen wat nuttig is en wat de gemeenten helpt. Als er maar ontmoeting zal zijn, in welke vorm dan ook.

Let wel, ontmoeting is iets anders dan samenwerking. Bij samenwerking willen gemeenten (delen van) kerkenwerk samen doen. Dat kan ook met gemeenten van een andere ring. Ontmoeting is met elkaar in gesprek zijn en van elkaar leren.

Wisselwerking

De kerkenraden kunnen gebruik maken van thema’s, die worden aangereikt door de werkgemeenschap van predikanten en kerkelijk werkers, door de classicale vergadering of door de synode. Maar de beweging kan ook andersom gaan. Verschillende ringen spreken bijvoorbeeld over de moeite om mensen te vinden voor het ambt en andere functies. De oorzaken kunnen van ring tot ring verschillen. Wanneer informatie hierover naar de synode gaat, kan deze veel praktischer en doeltreffender reageren. Ook wordt zo de band tussen gemeenten en de landelijke kerk versterkt. Dat zou grote winst voor het samen kerk-zijn betekenen.

Ontmoeten moet dus

In deze tijd is ‘moeten’ geen populair woord. Het voelt als dwang. Het gaat echter om overtuiging, namelijk de overtuiging dat het ontmoeten hoort bij het samen kerk-zijn. Als een gemeente alleen maar op zichzelf staat, staat ze er ook alleen voor en kan ze in zichzelf gekeerd worden.

In Waar een Woord is, is een Weg wordt gewezen op Barnabas. In het boek Handelingen vertelt Lukas dat te Antiochië een nieuwe gemeente is ontstaan. Vanuit Jeruzalem wordt Barnabas op pad gestuurd om onderweg en in die stad de gemeenten te bemoedigen met goede raad. Hij wijst daarbij op de kernzaken van het evangelie. We zien vervolgens een wisselwerking. Wat Barnabas in Antiochië ervaart, heeft invloed op Jeruzalem en uiteindelijk op de hele kerk. De ontmoeting met God in Woord en gebed gaat samen met de ontmoeting met elkaar. Handelingen laat zien dat er toen ook volop verscheidenheid was. Juist de ontmoeting is een brug.

Een tegenstelling?

De ontmoeting vindt plaats in de ring. Het leidinggeven (besturen) doet de classicale vergadering. In Waar een Woord is, is een Weg wordt dit als een duidelijke tegenstelling neergezet. Die tegenstelling benadrukt, dat de ring niet een extra tussenlaag is, die ook moet besturen. Anderzijds is de tegenstelling ook weer niet zo scherp. Ontmoeting hoort ook bij de classicale vergadering. En de ringen zullen iets van aansturing nodig hebben. Het ontmoeten gaat immers niet vanzelf.

Waar een Woord is, is een Weg lijkt te verwachten dat de gemeenten spontaan elkaar zullen opzoeken. Juist vanwege de ruimte die het document geeft, is door kerkenraden gevraagd om een handreiking. Grotere vrijheid kan grotere onzekerheid veroorzaken. Naast de suggesties over de invulling van de ontmoetingen is er nu ook een model regeling. Dit model is niet verplicht, maar geeft een voorbeeld welke afspraken gemaakt kunnen worden.

Verantwoordelijkheid

De classicale vergadering is verantwoordelijk voor de indeling, zodat voor elke gemeente duidelijk is bij welke ring zij hoort. De kerkenraden zijn verantwoordelijk voor het organiseren van de ontmoeting, voor het kiezen van de doelgroep en voor het programma. De kerkenraden kunnen hiervoor hulp vragen bij de voorzitter van de visitatie.

Per ring worden leden van de classicale vergadering gekozen. Dat kan schriftelijk uit een dubbeltal of in een ambtsdragersvergadering. Van deze afgevaardigden wordt verwacht, dat zij contact hebben met de kerkenraden uit hun ring en betrokken zijn bij wat er in de ring plaatsvindt. Dat vraagt meer inzet dan drie keer per jaar naar de classicale vergadering gaan.

De start

Vanaf 1 mei komen de classicale vergaderingen nieuwe stijl bijeen. Vanaf die datum zullen de ringen van start gaan. Het organiseren van ontmoetingen vraagt een aantal mensen, die het voortouw nemen. Dat kan bij toerbeurt door een kerkenraad gebeuren. De kerkenraden kunnen ook een stuurgroep instellen.

Dat vraagt voorbereiding. Het is goed om daarmee niet te lang te wachten. In veel huidige classes heeft men al de eerste stappen gezet en hier en daar zijn al voorlopige stuurgroepen aan de slag gegaan. Voor de zomer zou een overleg gehouden kunnen worden, waarin vertegenwoordigers van de kerkenraden met elkaar afspraken maken. Delegaties van de classicale vergadering en van de werkgemeenschap(pen) zijn daarbij aanwezig.

Zij spreken dan over:

• hoe willen we elkaar ontmoeten, wat zijn eventuele thema’s die voor ons van belang zijn?

• willen we na 2018 een andere ringindeling?

• bij wie ligt de verantwoordelijkheid voor de organisatie (een kerkenraad of een stuurgroep)?

• hoe gaan we afgevaardigden naar de classicale vergadering kiezen?

• hoe evalueren we en maken we een jaarprogramma?

• gebruiken we het model ringregeling of iets anders?

En loopt het daarna?

Hoe zal het zich ontwikkelen?

Dat is nog niet te zeggen. Het is een nieuwe opzet.

Zal het wel van de grond komen?

Bij de ring geldt hetzelfde als in een gemeente. Wanneer niemand op zondag naar de kerk gaat, dan is er geen dienst. Wanneer niemand zich inzet in ambt of functie, is er geen leiding en valt alles stil. En wanneer niemand zich inzet voor de ontmoeting van gemeenten en wanneer er nauwelijks iemand komt, dan valt ook dit stil.

Om met Paulus te spreken: zegt dan het oog (gemeente A) tegen de hand (gemeente B): ‘ik heb je niet nodig’ (1 Kor. 12,21)? Het lichaam van Christus heeft vele leden (12,12). Vanuit het belijden en de identiteit van de Protestantse Kerk is samen kerk-zijn geen bijkomstigheid of mogelijkheid. Het is één van de kernen van het christelijk geloof: de gemeenschap van de heiligen.

Vanuit dat perspectief is er geen keuze. Als kerk van Christus hebben de delen elkaar nodig. Dat geldt voor individuele christenen, maar ook voor de christelijke gemeenten. Uiteindelijk gaat dat verder dan de Protestantse Kerk in Nederland. Vanwege één Heer.