Basis

Eerste Hulp Bij Levensvragen: Hoe zet je jezelf even stil?

Lees hier het antwoord van Mathieu van Kooten

We leven in een wereld die ontzettend veel van ons vraagt, in een steeds sneller tempo. En nee, dat komt niet alleen omdat we overspoeld worden door prikkels. Inactiviteit wordt in onze cultuur namelijk gezien als een doodzonde. Jezelf even stilzetten is dus bar lastig. Onze zingevingsexpert Mathieu van Kooten deelt drie tips vanuit het klooster Nieuw Sion.

We leven in een wereld die ontzettend veel van ons vraagt, in een steeds sneller tempo. In het dagelijkse leven van de meesten van ons is er een constante stortvloed aan notificaties, geluiden, informatie, beelden en sociale interacties. De hoeveelheid ruis om ons heen neemt toe, terwijl onze aandacht meer en meer fragmenteert.

En dat proces blijft ongebreideld doorgaan. Ik kwam pas een Amerikaans onderzoek tegen waarin werd uitgelegd dat de gemiddelde tijd op een bepaald scherm (bijvoorbeeld een app of webpagina) is afgenomen van 2,5 minuut in 2004 naar 47 seconden in recente jaren.¹ Geen wonder dat steeds meer mensen uitvallen: we leven in een hypernerveuze tijd die de menselijke handleiding en maat volledig uit het oog is verloren.

Inactiviteit als doodzonde

Als we nog een laagje dieper gaan, echter, is het niet alleen de hoeveelheid prikkels die ons weerhoudt van het vinden van stilte in deze tijd. Er is een fundamentele aanname die ongemerkt leidend is in onze cultuur. De filosoof Byung Chul Han kan dit goed verwoorden: “Aangezien we het leven alleen nog waarnemen met het oog op arbeid en prestatievermogen, begrijpen we inactiviteit als een deficit, dat zo snel mogelijk moet worden verholpen… productie- en prestatiedwang leidt tot ademloosheid. De mens stikt in wat hij zelf aan het doen is.”² Met andere woorden: inactiviteit is een doodzonde in onze cultuur.

We raken compleet buiten adem door onze obsessie met het zichtbare, meetbare, controleerbare en nuttige. Er is een onderhuidse haast in onze levens, want elke minuut, elke seconde is verloren tijd als er niet iets wordt gedaan, geconsumeerd of genoten. Zo betrap mijzelf er soms op dat ik zelfs vrije tijd of meditatie zie als een manier om daarna nog beter te kunnen produceren, nog meer van nut te zijn. Het tragische aan deze woekerende onrust is dat het het meest waardevolle in onze levens langzaam kapot maakt: zachtheid, liefde, aandacht, zuiverheid, verbinding, inspiratie.

Een vergeten dieptedimensie

In het alsmaar doorrazen aan de oppervlakte vergeten we dus het bestaan van een tragere dieptedimensie in ons leven. Een dimensie waarin we een radicaal andere houding kunnen aannemen: van laten, wachten, loslaten, rusten, beschouwen, puur zijn. En uit die houding alleen komt het werkelijk nieuwe, verfrissende en ware voort. Dat kan niet met een versnipperde geest: hier is zuivere aandacht voor nodig. Een aandacht die niet onrustig iets wil grijpen of consumeren, maar een zuivere aandacht die simpelweg aanwezig is. Daarom kunnen we alleen in aanraking komen met die dieptedimensie vanuit innerlijke stilte. “De stilte, dat zeggen de vroege monniken, maakt helder wat troebel is in ons”.³

Spirituele oefening

Jezelf stilzetten is dus meer dan een dag vrij nemen, neerploffen op de bank of een Netflix serie aanzetten. Het vraagt om alles los te laten en simpelweg te zijn met wat is; alleen te zijn met de natuur, met het bewustzijn, met je ziel, of zo je wilt, met God. Het is daarmee een spirituele oefening met zuivere aandacht. Ik merk soms dat ik de stilte liever vermijd, omdat ik weet dat er iets in mij is dat troebel is, dat haast heeft, dat niet lekker zit. Dan kan het in stilte gaan zitten en wachten een pijnlijk proces zijn. Ergens is het zelfs een klein beetje doodgaan; een kleine dood van mijn ego. Maar daardoorheen ontstaat vaak een ervaring van rust, vrede en liefde. En een groeiend vertrouwen dat er een plek in mij is waar de wereld met al zijn grensoverschrijdende drang en onrust niet bij kan.

Misschien klinkt dat allemaal wat filosofisch of zwaar. Daarom deel ik ook graag drie praktische handvatten waar je misschien wat aan hebt in het ontwikkelen van het vermogen om stil te worden:

Ga op zoek naar je eigen stille plek. In het boek De Radicale Uitbanning van Haast beschrijft John Mark Comer hoe iemand als Jezus zoveel heling, vrede en liefde kon geven aan anderen: omdat hij zich keer op keer terugtrok in een Eremos, wat in het Grieks iets betekent zoals stille plek, woestijn, verlaten plek, eenzame plek. Voor sommigen zal die stille plek een bos of park zijn, voor anderen een ruimte in huis waar je niet gestoord wordt, of een heilige ruimte zoals een kerk. Experimenteer en ga op zoek naar een plek waar je alleen kan zijn, in stilte, zonder afleidingen.

Zoek een ritme dat bij je past. Het geniale van het leven van monniken is dat ze niet hoeven te kiezen wanneer ze stil worden; ze volgen een eeuwenoud ritme van dagelijkse gebeden dat hen helpt vertragen, loslaten en stil worden. Ritme is krachtig omdat het na een tijd een habit, een gewoonte, wordt. Want hoe meer ik het nodig heb om even stilgezet te worden, hoe moeilijker het is om de benodigde wilskracht vanuit mijzelf te verzamelen. Zoek een tijd op een dag of in de week, die je wilt heiligen (dat betekent: apart wilt zetten) voor stilte. Uit eigen ervaring weet ik dat een paar minuten in de ochtend en avond al levensveranderend kan werken.

Zoek een stiltepraktijk waarin je wilt verdiepen. Het mooie aan onze tijd is dat er veel praktijken beschikbaar zijn waarmee je kan gaan oefenen. Dat kan met meditatie, mindfulness of bewuste ademhalingsoefeningen. Tegelijkertijd is er ook binnen het christendom een rijkdom aan haast vergeten technieken om stil te worden. Bijvoorbeeld het Jezus Gebed⁴, Centering Prayer⁵ of christelijke mantra meditatie⁶. Hoe simpel de concrete praktijk ook is, met regelmatige oefening kan je nieuwe diepten ontmoeten binnen jezelf.

Het is een moedige daad om in de dictatuur van doen, afleiding en consumeren even te stoppen met scrollen en swipen en voor een moment een innerlijke ruimte van leegte en stilte durven te betreden. En tegelijkertijd kan deze daad stukje bij beetje je leven veranderen en je in verbinding brengen met jezelf, de ander en het Leven zelf.

Mathieu van Kooten studeerde filosofie en theologie in Rotterdam en Edinburgh en werkt als interim-bestuurssecretaris in de publieke sector. Daarnaast volgt hij de opleiding Spiritualiteit & Zingeving (richting Geestelijk Begeleider) aan de Academie voor de Geesteswetenschappen. Hij heeft een brede interesse in thema’s rondom spiritualiteit, zingeving, filosofie, maatschappij en theologie, en zoekt steeds naar verbinding tussen diepgaande inzichten en de praktijk van het dagelijks leven. Een periode van meeleven in een benedictijns klooster wekte in hem een blijvende fascinatie voor de vraag hoe de wijsheid van kloostertradities kan worden vertaald naar de huidige tijd. Vanuit die zoektocht leeft hij tegenwoordig in klooster Nieuw Sion, een neo-monastieke woongemeenschap in Diepenveen.