Menu

Basis

Geen kerk, wel een ritueel

Een wandelaar op pad
Ter inleiding op dit themanummer worden de piketpaaltjes gezet, waarbinnen de verkenning van ‘de ritueelbegeleiding’ zal plaatsvinden. Ervaringen, bezinning, vragen én mogelijkheden komen aan de orde.

Mw. drs. E. Hoebe-de Waard is als gemeentepredikant verbonden aan de Protestantse Gemeente Wageningen. Zij is lid van de redactie van Ouderlingenblad

Jarenlang was het de kerk die voor veel mensen een rol speelde bij belangrijke gebeurtenissen in het leven. Bij geboorte, rouw en trouw kwam je in de kerk om te vieren, te danken en afscheid te nemen. Bij deze momenten hoorden rituelen, was er verdieping en verbinding met God en elkaar. In en door de rituelen kon je – zonder woorden – uiting geven aan wat er gebeurde, aan wat je voelde, aan wat je verlangde. Door de ontkerkelijking en de afkalving van het instituut kerk aan de ene kant en de blijvende behoefde aan rituelen op hoogte-en dieptepunten in het leven aan de andere kant, ontstaat er ruimte voor ritueelbegeleiders. Mensen die zich niet (meer) aan een kerkelijke gemeente verbonden voelen, zoeken naar geestelijke begeleiding en ritueelbegeleiders op belangrijke momenten in hun leven. Deze mensen bieden zich aan, of worden gevraagd, om bij geboorte, huwelijk, sterven of een ander moment aanwezig te zijn, woorden te spreken en/of een ritueel uit te voeren.

Deze ritueelbegeleiders komen van binnen en van buiten de kerken en staan binnen en buiten de christelijke traditie. Soms werken ze zichtbaar en herkenbaar vanuit een bepaalde geloofsovertuiging, soms ook niet.

Vanuit de kerken wordt vaak wat argwanend gekeken. Maar bezint de kerk zich ook op de vraag naar ritueelbegeleiders?

Vanuit de kerken wordt dikwijls wat argwanend– en soms ook afwijzend – gereageerd op ritueelbegeleiders. Mogen zij mensen dopen, of heeft de kerk het alleenrecht op dit ritueel, dat notabene één van de kerkelijke sacramenten is? Mag een ritueelbegeleider een albe met stola dragen, of is dit ambtskleding, verbonden met de kerk?

De grote vraag naar ritueelbegeleiders noopt echter ook tot bezinning binnen de kerken. Er is een grote behoefte aan rituelen op belangrijke momenten in het leven en veel mensen verlangen naar geestelijke begeleiding. Deze mensen kunnen of willen echter niet terecht in de kerk. Hoe komt dat? Hebben wij als kerken voldoende oog voor hen? En willen en kunnen we de ritueelbegeleiders zien als verrijking voor hen die zich niet aan een kerkelijke gemeenschap verbonden voelen of zoeken naar een alternatief ritueel dat de kerk niet kan bieden?

Het zijn spannende vragen, waar we in dit themanummer geen eenduidig antwoord op vinden.

In dit themanummer volgt nu eerst wat meer over rituelen in het algemeen. Wat is eigenlijk een ritueel? Wat is het belang ervan, wat doen we eraan op? Zijn er kerkelijke én seculiere rituelen? Daarna laten we u in vier portretten kennismaken met vier verschillende ritueelbegeleiders (in de breedste zin van het woord) en hun werkzaamheden. Door praktijkverhalen wordt inzichtelijk hoe divers hun werk is. In een open gesprek vertellen ze over hun relatie tot de kerk, over hoe zij de verschillen ervaren tussen een ritueel dat een plaats heeft binnen een kerkelijke gemeente en een ritueel dat die verbondenheid niet kent. Wat is volgens hen de kracht van de gemeente (en de dominee/kerkelijk werker) en wat is hun kracht als ritueelbegeleider?

Uit de portretten komen vier kernthema’s naar voren, die als ‘gedachten bij de vier portretten’ in de bredere context van deze tijd worden geplaatst. Zo wordt er ingegaan op het thema ‘believing without belonging’, een Engelse term die inhoudt dat steeds meer mensen wél geloven maar niet kerkelijk gebonden zijn. Andere thema’s zijn ‘de beeldvorming ten aanzien van de kerk’, ‘de vermarkting van rituelen’ en ‘de creativiteit van ritueelbegeleiders’. Vervolgens worden de twee kanten van de zaak uiteengezet, vanuit het perspectief van de kerk. Moeten we als kerken blij zijn met het brede aanbod rondom ritueelbegeleiding vanuit de gedachte: er wordt naar mensen omgezien op belangrijke levensmomenten? Of is het eerder iets om je zorgenover te maken? Betreden ritueelbegeleiders het terrein van de kerk?

Tot slot wordt ingegaan op de vraag hoe plaatselijke gemeenten zich kunnen verhouden tot de vraag naar rituelen en geestelijke begeleiding buiten de kerk. Hoe verhouden ze zich tot de ritueelbegeleiders die zich aanbieden om vorm en inhoud te geven aan deze vraag? Zien we dit als kerken als probleem of zien we het als kans? Enkele praktijkvoorbeelden uit kerken, waar door gemeenteleden een ritueelbegeleider werd ingeschakeld, helpen om hierover in de eigen gemeente in gesprek te gaan. Bij elk praktijkvoorbeeld wordt geschetst hoe de kerkelijke gemeente heeft gereageerd op de ritueelbegeleider. Ook wordt er gekeken hoe de gemeente op een andere wijze had kúnnen reageren en wat er dan wellicht anders of beter was gegaan. Het themanummer sluit af met enkele suggesties. Zo nodigt dit themanummer uit tot verder gesprek en bezinning, individueel of als kerkenraad of pastoralewerkgroep. En wellicht maakt het u nieuwsgierig om in de eigen omgeving in gesprek te gaan met ritueelbegeleiders. Want we kunnen praten óver de ander, maar van praten mét de ander leren we veel meer. ■

Praktijkvoorbeelden uit kerken waar gemeenteleden een ritueel-begeleider vroegen

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken