Gestage inperking van vrijheid in Hong Kong

Maandag: tijd voor een Theologencolumn. Deze keer opent Alexander Noordijk de week met een verslag van zijn tijd in Hong Kong. Wat merken een studentenpastor en twee studenten van de gestage inperking van vrijheid?

„Ook de kerken staan onder grote controle van de Chinese overheid.”

Alexander Noordijk

Wat is vrijheid? En op welke manier worden wij echt een vrij mens? Het zijn twee vragen die ik mijzelf de afgelopen dagen op mijn vakantie in Hong Kong en Taiwan onafgebroken stel. Dat ik met deze vraag bezig ben, heeft twee redenen. Allereerst zijn mijn man en ik na jaren weer op bezoek bij onze (schoon)familie die in Hong Kong woont. Daarnaast zijn we uitgenodigd voor een rondleiding in een van de grootste universiteiten van Hong Kong door studentenpastor Ivy. De verhalen van familie en Ivy zitten we me niet in de koude kleren.

De vraag die in de lucht hangt, is hoe de situatie in het huidige Hong Kong zal zijn nadat China haar nieuwe wetten heeft opgelegd. Zal er nog sprake zijn van (godsdienst)vrijheid? Ik kan gezien de actualiteiten niet anders, dan deze vraag ook in verbinding te brengen met de voortdurende berichtgeving over Hamas, Gaza en Israël. Vanuit mijn hotelkamer in Hong Kong, gaan mijn gedachten uit naar de Israëliërs en de Palestijnen en de vele onnodige slachtoffers. Willen zij niet ook vrijheid en in vrede met elkaar leven? Een ingewikkelde situatie en ik bid snel tot God om hulp en uitzicht in deze hopeloze strijd.  

Ivy is na een nacht in de cel ook weer vrijgekomen, maar kreeg wel een aantekening: ze mag niet nog een keer studenten in bescherming nemen.

Even terug naar Hong Kong en de bijzondere ontmoeting die ik mocht hebben met Ivy op het universiteitsterrein. Bij binnenkomst moeten wij net als anderen ons direct legitimeren en registeren om de universiteit te kunnen betreden. Op deze manier kan de overheid controle uitoefenen op wie zich op de campus begeven. Dit heeft alles te maken met de studentendemonstraties van 2019 en 2020 – daarover snel meer.

Tijdens de lunch schoven er twee masterstudenten theologie aan: Chuck en Melvin, die beide afkomstig zijn uit het vasteland van China. Ivy vertelt over de periode dat zij nog maar net begonnen was als studentenpastor en de terugkeer meemaakte van de Umbrella Movement op 12 juni 2019 – deze beweging staat sinds 2014 bekend om haar inspanning voor democratie en mensenrechten in Hong Kong. Studenten gingen volop in protest toen China hun zogenaamde veiligheidswetten doorvoerde. ‘Het leek net oorlog op het universiteitsterrein. De Chinese overheid probeerde uit alle macht deze protesten in de kiem te smoren, door gebruik te maken van traangasbommen en schroomde er niet voor om zelfs geweld te gebruiken,’ aldus Ivy.

Zij probeerde uit alle macht haar studenten te beschermen, alleen het lukte niet helemaal. Er zijn zelfs collega’s en studenten opgepakt en die heeft zij tot op de dag vandaag nooit meer teruggezien. Ivy heeft zelf ook een nacht in een cel gezeten, maar werd God zij dank na een dag weer vrijgelaten. Wel kreeg zij een aantekening: ze mocht niet nog een keer de studenten in bescherming nemen. 

Tijdens ons gesprek werd met ‘you know who,’ de grote leider Xi Jinping bedoeld.

Stel je eens even voor dat je in een land woont als Hong Kong, wat nu onderdeel is geworden van de Volksrepubliek China. Er is geen vrijheid van meningsuiting, wat betekent dat je niet meer mag zeggen wat je denkt en dat je daardoor nauwelijks meer durft te denken wat je wilt. Tijdens dit gesprek werd daarom ook net als in de boeken- en filmreeks Harry Potter de benaming ‘you know who’ gebruikt, waarmee de grote leider Xi Jinping wordt bedoeld – je kunt namelijk zomaar opgepakt worden. 

Ondertussen is er een enorme kloof ontstaan tussen de jongere en oudere generatie. Jongeren kijken niet meer naar de door de overheid gecontroleerde televisiezenders, terwijl de ouderen enkel en alleen het nieuws binnenkrijgen via deze route en niet begrijpen waarom hun (klein)kinderen tegen de overheid zijn. Ik zie dit precies zo terug binnen mijn eigen schoonfamilie. 

De kerken staan ook onder grote controle van de Chinese overheid. Mij wordt vertelt dat er altijd een camera is gericht tegen de gemeenteleden en de predikant bij alle door de overheid gecontroleerde kerken. Ongetwijfeld vindt er ook een controle plaats in Hong Kong. Ivy wordt bijvoorbeeld door de overheid ‘geadviseerd’ om geen herdenkingsbijeenkomst meer te organiseren van de studentenopstand op het Tiananmenplein uit 1989, op dat plein. 

Dit alles doet me helaas weer beseffen dat vrijheid van godsdienst, gender, LHBTQIA+, meningsuitingen, &c. niet altijd vanzelfsprekend zijn.

Hong Kong verandert in rap tempo en dit geldt ook voor de LHBTQIA+-rechten, vertellen Chuck en Melvin. Zij zijn vanuit het vasteland van China bewust naar Hong Kong gekomen om daar te studeren omdat het klimaat vooralsnog veiliger is dan bij hen thuis. Beiden zijn openlijk homo in Hong Kong, maar niet op het vasteland in China. Er valt daar nog heel veel te winnen. De Chinese overheid is er ook niet dol op de LHBTQIA+-beweging en staat zeer ambivalent ten opzichte van rechten voor LHBT’ers: ze wil de traditionele Chinese waarden behouden. De beweging mag zichzelf dan ook niet promoten; dit zou de slechte beïnvloeding zijn.

Onder de indruk van deze ontmoeting reizen mijn man en ik verder. Dit doet mij helaas wederom beseffen dat vrijheid van godsdienst, gender, LHBTQIA+, meningsuitingen, &c. niet altijd vanzelfsprekend zijn. Ik bewonder de moed en de kracht die Ivy heeft om door te zetten in Hong Kong en om haar studenten te leren vrij te blijven denken in een steeds strenger en strakker wordend regime in Hong Kong. Zij blijft zich inzetten en vechten zoals Galaten 5:1 ons ook laat zien: ‘Christus heeft ons bevrijd opdat wij in vrijheid zouden leven; houd dus stand en laat u niet een slavenjuk opleggen.’ (NBV21)

Mijn vraag aan jou is: zouden jullie deze studentenpastor en haar twee studenten in jullie gebeden willen meenemen? Leef in vrijheid en in liefde met elkaar. 

Om veiligheidsredenen zijn alle personen gepseudonymiseerd.