Graceland 2026: workshop Keltisch-christelijke spiritualiteit 

Jolande van Baardewijk vertaalde het boek Het Keltisch jaar van David Cole. Zelf is ze al jarenlang geïnteresseerd in Keltisch-christelijke spiritualiteit en vertrouwd met de oecumenische Iona Community in Schotland. Op Graceland Festival gaf ze een workshop over Keltisch-christelijke natuurspiritualiteit. De opdrachten kun je ook zelfstandig thuis doen.

Opdracht 1: dankzegging

Lees Psalm 148: 1-6

Hallelujah!

Zing voor de Heer, bewoners van de hemel,
zing voor hem, hoog daarboven.
Al zijn engelen, zing voor hem,
zing, alles wt in de hemel leeft!

Zon en maan, zing voor hem.
Zing, alle heldere sterren.
Zing voor hem, hoge hemel,
en ook het water daarboven.

Zing allemaal voor de Heer,
want jullie bestaan omdat hij het wilde.
Hij gaf jullie een plek voor altijd.
Zijn besluiten veranderen niet.

Vraag 1: Maak je eigen lijstje van natuurbeleving waarvoor jij God wilt danken!
‘Praised be …’

De Keltische natuurkalender

We maken straks een wandeling om de overgang van deze zomertijd naar het najaar te markeren. In de Keltische natuurkalender is nu het najaar begonnen (‘Lughnasa’): vanaf 2 augustus: de eerste oogst wordt binnengehaald. We leven naar de herfstequinox toe: op 21 september is deze balans bereikt, tussen dag- en nachturen, licht en donker. In de westerse wereld noemt met het seizoen vanaf 21 september ‘herfst’ (harvest = oogst). Maar in feite is deze al 6 weken gaande, vanaf 2 augustus.

De Keltische kalender helpt om je dichter bij de natuur te leven, om je bewuster bij de veranderingen in het licht, bij de wisselingen van de seizoenen te doen leven. Het Keltische christendom verbindt deze wisselingen en natuurbeleving aan de Bijbel en brengt de geestelijke wijsheid van de Bijbel in de verbinding met de schepping, het natuurlijke dichtbij. Door deze verbinding van de beide brillen waardoor je God ziet, herkent en beleeft, kom je in een meer geaarde, holistische christelijke geloofsbeleving: via de natuurlijke wereld én Gods Woord in de Bijbel.

Is dit strijdig met de protestantse traditie? Nee, al in 1586 werd in het eerste Nederlandse belijdenisgeschrift, de ‘Nederlandse geloofsbelijdenis’ (vertaling van een Frans brongeschrift van Guido de Bres), in artikel 1 beleden, dat er twee invalshoeken zijn waardoor je als gelovige opgebouwd wordt en groeit in je kennis en beleving van God, de natuur en Gods Woord in de Bijbel. Ze vullen elkaar aan en bestrijden elkaar niet. Jezus gebruikte ook doorlopend natuurbeelden om geestelijke wijsheid te onderwijzen.

Opdracht 2: wandeling

In deze wandeling markeren we de overgang van zomer naar najaar. In feite is het najaar een overgangsseizoen: tussen zomer en winter. Vier reflectievragen:

1. We nemen afscheid van de zomer en verwelkomen het najaar; het is een afscheid dat misschien ook rouw om minder daglicht meebrengt of om het vallen van rijp fruit, blaadjes enz., om afnemende bloei en om rijpheid die oogst meebrengt, voor er rot, dood optreedt. Hoe ga jij om met ‘rijpheid’ en afscheid?

• We constateren dat door klimaatsverandering, dus door droogte en temperatuursverhoging, alles eerder rijpt en rot. Wat brengt deze klimaatsverandering voor jou mee? Wat doet het je? Hoe kun je hiermee dealen?

• De zomer loopt van mei-augustus (drie maanden) en de winter van november tot februari. Nu we het najaar ingaan, kun je je afvragen: hoe ga jij zelf om met overgangen en transities in jouw leven? Lees psalm 113 en als je ruimte hebt Prediker 3.

• We leven in dit (half)seizoen ‘Lughnasa’ of ‘Lammas’ toe naar de herfstequinox op 21 september, naar de perfecte balans tussen daglicht en duister… hoe zie en zoek jij balans in jouw leven? Lees Genesis 1: 3-5 over hoe God de dagen nummert. En Gen. 8: 20-22 over hoe God ritme en balans aanbrengt. Bid het gebed van Franciscus van Assisi:

‘God van de seizoenen, van het draaien van de aarde om de zon, het universum, God van de zon en de maan, van de hemellichten, ik bid dat ik Uw glorie mag zien in de natuur en ook de verwijzing in al haar delen kan laten zien.’

Dit is een vrije vertaling uit ‘Laudato si’ (mi Signore), het zonnelied van Franciscus van Assisi. Van deze woorden is de naam van de encycliek Laudato si’ van paus Franciscus over milieuzorg afgeleid.

Hoe vind je balans in het leven?

Balans vind je door de tegendelen te zien: het licht, wijsheid, leven en kennis zie en herken je helderder, door het tegendeel te zien: duister, dwaasheid, dood en ellende. Zie Prediker 3. We hopen altijd, dat we zónder het tegendeel, het duister, vanzelf in het licht kunnen leven, in eeuwig genieten en zien van God. Maar dit is ons ontnomen door de menselijke wens zélf God te zijn, zélf alle beslissingen over goed en kwaad te willen nemen, uit eigen ervaring en door autonomie zelf een weg tot eeuwig genieten (liefst zonder God) te vinden en tot eeuwig leven.

Maar het levenselixer is niet te vinden in een extract van een plant. Wel kan de natuur je helpen herstellen: in worteling van je geloof in de Verlosser, door te gaan zien dat deze Verlosser altijd al je schepper was en je eeuwig welzijn wilde en je wil herstellen in je oorspronkelijk bedoelde en unieke zijn, dit unieke waarin God je uiteindelijk alleen totaal en intiem kent (psalm 139).

Opdracht 3: een kaars aansteken

Slotvraag: hoe leef jij bij de wisselingen in de seizoenen, de licht-donkerwisselingen en kun je meer aarden, tot rust en heelheid komen?

Helpt het bijvoorbeeld om het nieuwe jaar niet alleen in het donker van de winter te laten beginnen, maar ook de dag te laten beginnen op de avond (bij zonsondergang)? Dit doen de Joden, net als de Kelten. Dan breekt het licht door het duister heen, overwint het licht het duister.

Het ritueel van de kaarsen aansteken bij zonsondergang helpt om je eraan te doen denken, dat het licht het wint van het duister, God als het Licht voor deze wereld het wint, sterker nog: al overwonnen heeft! God is het Licht Zelf en schept uit zijn Geest het licht (Genesis 1) als ordening, als groeikans, waarna God de duisternis inperkt tot dat deel van de dag, dat God ‘nacht’ noemt en bestemt voor rust, opladen (dus positieve groeitijd) en niet voor duistere zaken. Net als planten in de wintertijd in de ruststand gaan, opladen om weer uit te lopen, als de zon langer gaat schijnen, het warmer wordt en ze kunnen uitlopen, groeien en bloeien.

Bestel Het Keltisch jaar bij onze partner Boekenwereld

‘Het Keltisch jaar’ van voorganger en retraiteleider David Cole voert je mee in het ritme van de natuur en oude Keltische spiritualiteit. De gebeden, meditaties en liturgieën in dit boek helpen je te focussen op de band tussen de mens, zijn spiritualiteit en de natuur.

Gebaseerd op de acht punten van het Keltische jaar – de vier seizoenswisselingen en de vier middelpunten van elk seizoen – en bewegend van winter naar lente, zomer en oogst, bevat elk van de acht delen een liturgie voor een volledige dienst, een week van dagelijkse bijbellezingen en overdenkingen en een selectie van gebeden en zegeningen.

Bestel Het Keltisch jaar