Het eindejaarslijstje van Matthijs den Otter
Welke drie boeken maakten dit jaar de meeste indruk op Matthijs?
Ook dit jaar zijn er weer tientallen boeken verslonden door alle taalliefhebbers van Nederland. Wij zijn benieuwd wélke boeken, en dan natuurlijk specifiek op het vlak van theologie, religie en zingeving. Van klassiekers tot net verschenen, en alles ertussenin. We vroegen daarom naar de eindejaarslijstjes van onze vertrouwde columnisten en auteurs. Welke drie boeken wisten hen dit jaar het meest te raken? Deze week het lijstje van Matthijs den Otter.
Waar we aan de ene kant nieuwe vormen van fundamentalistisch en ultra-conservatief christendom de kop op zien steken, onder meer in de VS, was het qua boeken ook een jaar waarin de poorten van Christelijk Nederland naar de buitenwereld meer open leken te gaan. En dat op een punt waar de interesse van diezelfde buitenwereld bleef doorgroeien – is het lang aangekondigde punt van het einde van de christendom-allergie dan eindelijk aangebroken?
Drie boeken sprongen er voor mij uit omdat ze representatief zijn voor deze trend.
1. Op een andere planeet kunnen ze me redden van Lieke Marsman
Hoe schrijf je als dichter die zich altijd atheïst noemde over een godsontmoeting? Met genoeg voorzichtigheid om het authentiek te laten zijn, maar wel met genoeg richting en durf om er mensen van allerlei achtergronden mee te inspireren, laat Lieke Marsman zien. Gediagnosticeerd met een terminale ziekte laat ze de lezer op een stilistisch simpele maar fraaie manier zien hoe ze juist op de diepste diepten iets van God meent te vinden.
Niet als volledig uitgewerkte theologie, en ook niet als klassiek bekeringsverhaal, maar in een vorm van mysterie, beschreven op een manier waarin ook ruimte is voor humor en relativering. Er komen zelfs ufo’s voorbij, zonder dat je als lezer afhaakt vanwege een te hoog wappie-gehalte. Voor mij het beste boek van 2025.
2. De Bible Belt van Jonah Falke
Het is altijd een risico: ‘seculiere grachtengordel-reportageschrijver reist af naar de Bible Belt om refo’s te gaan interviewen’. Exercities die vaak op kritiek stuiten: het worden niet zelden een soort safari’s waar mede-Nederlanders als achtergebleven gekken worden neergezet, of waarbij juist de scherpte ontbreekt om schurende standpunten kritisch en eerlijk te bevragen.
Jonah Falke heeft een opmerkelijke stijl gevonden waarmee hij tussen al deze risico’s door laveert, met een prachtige vorm van reportage. Want Falke blijkt uitstekend te kunnen schrijven. Als lezer heb je het gevoel dat je meereist (in de bus, want de auteur heeft geen rijbewijs) door de hele Bible Belt: op hete zomerdagen zit je in achtertuinen van domineesgezinnen, je staat op regenachtige begraafplaatsen en geeft in stoffige kerkbanken pepermuntjes door. Dit alles afgewisseld met gesprekken waar de oprechtheid vanaf straalt. Als de auteur op de terugweg een traantje laat omdat hij de mensen gaat missen – ook al vindt hij tegelijkertijd op inhoud nog steeds weinig aansluiting – ben je als lezer overtuigd: dit is een geslaagd project.
3. Het einde van de hel van Reinier Sonneveld
2025 is misschien wel het jaar van de universalistische bekentenissen. Stefan Paas leek in zijn jongste boek er al op te hinten dat hij een eeuwige straf niet het meest bijbelse scenario vindt. David de Vos nam een rigoureus besluit door te stoppen met prediken dat mensen zich moeten bekeren om de hel te vermijden.
Reinier Sonneveld besloot na jaren gesprekken met gelovigen over dit thema al helemaal de knuppel in het hoenderhok te gooien: met zijn universalistische pleidooi dat de hel voor niemand eeuwig is (maar dus wel degelijk in tijdelijke vorm bestaat) kreeg hij te maken met zowel uitnodigingen voor alle christelijke podcasts van Nederland als afgezegde spreekbeurten in kerken.
Zijn insteek is dapper en vreselijk ambitieus. Niet alleen wil hij de christelijke lezer overtuigen dat de hel voor niemand eeuwig is, hij wil álle lezers overtuigen dat er überhaupt een leven na de dood is. Waar dit ambitieniveau soms leidt tot redeneringen die wat kort door de bocht zijn, is het boek door de link met de tijdgeest voor mij een onmisbare op dit lijstje.
Matthijs den Otter is bestuurskundige, theoloog en metaldrummer. Hij werkt als adviseur inclusie en het tegengaan van radicalisering en polarisatie bij de gemeente Utrecht, en promoveert aan de VU Amsterdam op de rol die geloof in het hiernamaals speelt bij fundamentalisten.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief
Wil je op de hoogte blijven van Theologie.nl? Schrijf je dan in voor onze wekelijkse nieuwsbrief. Daarin selecteren we de mooiste, nieuwste en scherpste artikelen van de week. Ook houden we je op de hoogte van nieuwe boeken, speciale events en De theologie podcast.
Word lid van Theologie.nl
Wil je meer artikelen kunnen lezen over boeken, levensvragen, maatschappelijke thema’s en spiritualiteit? Word dan lid van Theologie.nl en sluit een basisabonnement af voor slechts €4,17 per maand.
