Het Pascha van de Heer

Dit is een fragment uit de inleiding (p. 11-16) van het boek Pasen van Wesley Hill.

Bijna twintig jaar geleden, toen ik nog in Engeland woonde, stond ik op een morgen vroeg op. Buiten was het nog donker en koud. Ik nam een snelle douche om wakker te worden. Met een dikke jas aan verliet ik mijn appartement, liep de steile heuvel af, stak de rivier Wear over en beklom een heuvel, die nog steiler was, tot ik bij de kathedraal van Durham aankwam. Het was lente, maar de grond was bedekt met een vers laagje sneeuw.

Naarmate ik dichter bij de kathedraal kwam, voegden zich steeds meer gelovigen bij mij. Dik ingepakt vanwege de kou liepen we naar het schip van de kerk. Als er al iemand sprak, dan was dat op fluistertoon. We kwamen bijeen voor de paaswake, het hoogtepunt van het kerkelijk jaar. Ik was al naar veel paasdiensten geweest, maar deze maakte ik heel bewust mee. Mijn verwachtingen waren hoog gestemd.

Toen we de grote, schemerige, stille ruimte binnenkwamen, wezen deurwachters ons met kleine zaklampjes de weg via het schip van de kerk naar de kapittelzaal (een stenen ruimte zonder vensters waar geestelijken samenkomen). Daar zaten we in het pikdonker, luisterend naar een lange reeks Schriftlezingen waarin de hoogtepunten van Gods verbondsgeschiedenis met zijn volk in herinnering werden geroepen. De dienst begon met deze woorden: ‘Dit is de nacht waarin onze Heer Jezus Christus van dood levend werd. De kerk nodigt haar leden, verspreid over heel de wereld, uit om samen te waken en te bidden. Want dit is het pesach van de Heer, waarin wij, door woord en sacrament, delen in zijn overwinning op de dood.’

Er werd gelezen uit Genesis, over hoe God de wereld schiep. Een andere lezing ging over het eerste menselijke paar dat at van de verboden vrucht en daarmee hun nageslacht in ellende en dood stortte. Vervolgens een lezing over Noach, over de ark die hij bouwde op een vlakte zonder water, en de onwaarschijnlijke watervloed die al het leven verwoestte, behalve het kleine gezin dat zich in de grote boot bevond.

Ik rilde in het donker.

Verder ging het klaaglied: Isaak die wachtte op het mes van zijn vader Abraham, waaraan hij uiteindelijk ontkwam. Mozes die zijn sandalen losmaakte en knielde voor een brandende struik die niet verbrandde. Lezing na lezing. Stemmen die oude verhalen tot leven riepen, als traag tikkende wijzers van een klok.

Eindelijk kwamen we bij het verhaal over het Pascha aan. Gods volk, de Israëlieten, waren honderden jaren slaven geweest. Ze waren zich amper bewust van de eer die hun ten deel viel als nakomelingen van Abraham. Misschien putten ze hoop uit het feit dat God Abraham een eigen land had beloofd, misschien ook niet. Mozes kwam bij dit gedesillusioneerde volk en kondigde aan dat de tijd van hun redding aangebroken was. God had de weeklacht van zijn volk gehoord en had besloten in actie te komen. Hij bestookte de koppige Egyptische koning met een stortvloed aan plagen.

Bij de laatste plaag zou er overal in Egypte luid gejammer klinken, zo luid als men nog nooit had gehoord en ook nooit meer zou horen (Ex. 11:6). Het laatste oordeel zou een bezoek zijn van een duistere, raadselachtige, goddelijke boodschapper, die het leven van iedere eerstgeborene in elk huis in Egypte zou nemen.

Er was echter een ontsnappingsmiddel. Mozes vertelde hoe God zijn volk zou beschermen: ze moesten een lam doden, dat braden en het dan met haast opeten (ze zouden al snel weggaan uit Egypte, en konden dus maar beter niet hun schoenen uittrekken en lekker achterover leunen). Het bloed van het lam moesten ze op de verticale deurposten van hun huizen smeren en op de horizontale balk die beide deurposten met elkaar verbond (sommige oplettende lezers binnen de kerk zien daarin een kruisvormig patroon – met de twee deurposten als het bloed uit Jezus’ doorboorde handen en de dwarsbalk die de stroom bloed verzamelt uit zijn door doornen opengereten hoofd).

Als de engel des doods het bloed zag, zou hij weten dat hij het gemarkeerde huis voorbij moest gaan. Zo zou de kinderen daarbinnen het verschrikkelijke lot bespaard blijven. Deze ervaring van het Joodse volk – pesach in hun eigen taal of pascha in het Aramees en Grieks – is de oudste benaming binnen de kerk voor de plechtigheid rond Jezus’ opstanding op de derde dag na zijn kruisiging.

Er volgden nog een paar lezingen: het verhaal van de doortocht door de Rode Zee en een aantal poëtische profetieën uit Jesaja, Jeremia. Na een laatste lezing uit Ezechiël, over een vallei vol dorre doodsbeenderen die langzaam weer zenuwen, spieren en huid krijgen, kwamen we, verblind door het licht, weer boven uit de crypte. We begaven ons naar een omsloten binnentuin, omringd door vier zuilengangen. Daar aangekomen stond de bisschop al in het midden van de binnenplaats, naast een hoog oplaaiend vuur waaraan een gigantische kaars werd aangestoken. In die kaars waren vijf spijkers van was gestoken, waarin wierookkorrels zaten, die Christus’ wonden aan het kruis symboliseerden.

‘Het licht van Christus!’ intoneerde de voorzanger, zodra het lont vlamvatte.

‘Dank aan God!’ antwoordden wij.

Toen reciteerde de voorzanger de oude woorden uit het Exultet:

‘Glorie aan U, voor eeuwig’, zong de gemeente als antwoord.

Met de grote kaars hoog geheven ging de voorzanger verder:

In een lange stoet liepen we langzaam het schip van de kerk in. Helemaal achter in de lege ruimte hielden we halt. We gingen om de grote doopvont heen staan, die op een verhoging stond. De bisschop, die deze morgen verschillende kinderen zou dopen, stond onder de houten baldakijn die zich als een sierlijke kroon opwaarts verhief. Zodra het doopritueel voorbij was, nam hij een palmblad, doopte dat in het water en zwaaide ermee heen en weer, waardoor het koude druppels regende op de gelovigen.