Hoe laat je los wat je het liefst vasthoudt?

We kennen allemaal momenten waarop het leven je stilzet. Vaak onverwacht. Een relatie strandt. Iemand die je lief is, valt weg. Een plan waar je op bouwde, spat uiteen. Of je merkt ineens dat je jezelf onderweg ergens bent kwijtgeraakt — zonder dat je precies weet waar of wanneer. In die momenten kunnen oude verhalen woorden aanreiken die ons helpen om weer op verhaal te komen, zoals het verhaal van Abraham en Sara. Wat weten we van hen en wat heeft hun verhaal jou vandaag te vertellen?

Tussen je dertigste en vijftigste levensjaar verlies je zelden iets kleins of onbenulligs. Deze fase in het leven draagt vaak de sporen van grote breuken. Een relatie die het niet meer redt. Een geliefde die je moet loslaten. Lichamelijke klachten die zich aandienen, net als het besef dat de jaren je niet ongeschonden laten. Je kunt vastlopen in je werk of je geloof kwijtraken zoals je het ooit kende.

Zelfs als je uiterlijk alles op orde hebt, kunnen de innerlijke verliezen knagen: het verlies van onbevangenheid, van vanzelfsprekend vertrouwen, van het idee dat het leven rechtlijnig en maakbaar is. Verlies legt iets bloot waar we liever niet aankomen: dat we niet alles in de hand hebben.

Het verhaal van Abraham

Soms helpt het om oude verhalen opnieuw te openen, juist wanneer we op een kruispunt staan. Niet omdat ze kant-en-klare antwoorden geven, maar omdat ze woorden aanreiken voor wat jij misschien nog niet kunt zeggen. Neem het verhaal van Abraham en Isaak in Genesis 22. Het is rauw, pijnlijk, ontregelend. Geen geruststellend sprookje, maar een verhaal dat je meeneemt naar de rafelranden van het bestaan.

Abraham is een van de eerste grote figuren uit de Bijbel. Hij wordt gezien als de stamvader van drie religies: het jodendom, het christendom en de islam. Zijn verhaal gaat over iemand die alles durft los te laten en durft te vertrouwen op een belofte van God: dat hij een nieuw land en een nieuwe toekomst zal krijgen. Samen met zijn vrouw Sarah trekt hij weg uit zijn eigen land. Ze laten alles achter – familie, huis, zekerheid – en beginnen opnieuw, met niets dan een belofte.

Abraham en Sara hadden een leven lang gewacht op een eigen kind. Steeds weer laaide de hoop op en net zo vaak sloeg de teleurstelling toe. De jaren stapelden zich op, hun lichamen werden ouder. En toch, juist toen niemand het meer verwachtte, werd Isaak geboren. Hij was de belichaming van een belofte. Een antwoord op jaren van wachten, van vragen en van bidden.

Maar dan, plotseling, stelt God een onbegrijpelijke vraag aan Abraham: “Neem je zoon, je enige, die je liefhebt — Isaak — en offer hem op de berg die Ik je zal wijzen.” Een opdracht die iedere vorm van redelijkheid tart. Een verzoek dat schuurt met alles wat we weten over liefde, trouw en gerechtigheid. Wat moet je met zo’n God?  Abraham protesteert niet en doet wat hem gevraagd wordt. Juist dat zwijgen, dat gebrek aan verzet, maakt het verhaal zo indringend, vind ik.

Op het scherpst van de snede

De Engelse opperrabbijn Jonathan Sacks — een man die zelf het lijden van dichtbij kende — stelt de pijnlijke vraag bij dit verhaal: waarom moest Abraham zó lang wachten op een kind, als God hem vervolgens vroeg datzelfde kind weer los te laten?

Sacks’ antwoord is eenvoudig, maar zeker niet makkelijk: pas wanneer je dreigt te verliezen wat je dierbaar is, ontdek je wat het werkelijk voor je betekent. De beproeving is niet bedoeld om Abraham te breken, maar om iets bloot te leggen. Ligt Abrahams vertrouwen in wat hij bezit of in de Ene die hem dit bezit heeft toevertrouwd?

Op het scherpst van de snede, als Abraham zijn hand uitstrekt naar zijn zoon om hem te doden, grijpt God pas in – niet eerder. Niet onderweg, niet halverwege, maar op het randje van het onomkeerbare. Alsof pas in het uiterste loslaten duidelijk wordt: je hoeft het niet te volbrengen. Het vertrouwen zélf was genoeg.

Loslaten wat je dacht te weten

Misschien sta jij op dit moment wel op een kantelpunt of kruispunt in je leven. Je moet iets loslaten wat je dierbaar is: een persoon, een rol, een toekomstbeeld, een deel van jezelf. Bedenk dan wat je uit dit verhaal kan halen. Je hoeft het niet volledig te begrijpen. Je hoeft het ook niet mooier te maken dan het is. Maar misschien hoor je wel de stem van God die fluistert: vertrouwen is genoeg.  Is dat uiteindelijk niet de heiligste beweging van het geloof: loslaten wat je dacht te weten, en je laten vallen in de armen van genade?  

Birgit Jaarsma is theoloog, orthopedagoog en musicus. Ze werkt als pastor in Broek op Langedijk en Sint-Pancras en schrijft over veerkracht, hoop en de Oergrond-theologie. In haar werk verbindt ze geloof, kerk en samenleving met kunst en het alledaagse.