Bijbelwetenschappen

Anders dan bij Matteüs (5:1-12) doet Jezus zijn uitspraken van ‘zalig’ en ‘wee’ bij Lucas (6:17-26) in de tweede persoon meervoud. Daarmee vestigt Hij de aandacht op de aangesprokenen: een grote schare van zijn leerlingen, evenals een grote menigte van het volk uit heel Judea, uit Jeruzalem en van de zeekant van Tyrus en Sidon (6:17). Die aandacht wordt versterkt doordat Jezus zijn blik opheft naar zijn leerlingen zodra Hij begint te spreken (6:20).

In de afgelopen jaren is De Nieuwe Psalmberijming gegroeid van een kersverse website tot een compleet psalmboek. Onder de eerste lichting psalmen bevond zich Psalm 2. In de loop van de tijd hebben velen op deze berijming gereageerd. Onder meer kritische geluiden. De tekst is meer dan eens aangepast. Psalm 2 geeft een goed voorbeeld van de uitdagingen waar je als berijmer tegen aanloopt.

De Bijbel is niet alleen een leesboek, maar ook een liederenboek. In het bijzonder de psalmen zijn vanouds dé liederenbundel van kerk en synagoge. De eeuwen door zijn ze op allerlei manieren gezongen en berijmd – zo blijken ze tijdloos en blijven ze bij de tijd. Ik heb als dichter mogen meewerken aan de meest recente berijming van alle 150 psalmen in het Nederlands, De Nieuwe Psalmberijming (uitg. KokBoekencentrum 2021).

Aan De Nieuwe Psalmberijming mocht ik twee psalmen bijdragen in de slotfase van het proces, psalm 86 en 121. Eerder was ik erbij betrokken als revisor: alle 150 psalmen kwamen langs en kregen mijn commentaren te verduren: ‘geslachten? Mag het generaties zijn? Luister naar de koning tijdens zijn 4 mei-lezing’,  ‘het rijm prijzen – eer bewijzen wordt sleets wanneer je het te vaak gebruikt’,  ‘de uil ligt niet, hij zit (nachtdier) -> zit ik te wachten’. Even vaak stond er ‘mooi!’ in de kantlijn.

Psalmen, duizenden jaren oud. Ze zijn sinds hun ontstaan gereciteerd, gelezen, gezongen, berijmd, herdicht, geïmiteerd… “Tussen de uitersten van jubelende blijdschap en diepe vertwijfeling zijn alle menselijke emoties erin vindbaar” staat in het ‘Woord vooraf’ van De Nieuwe Psalmberijming (DNP).

Hoe ensceneren de lezingen voor deze zondag de doop van Jezus in de Jordaan? Jesaja zet de toon. Heel het voorafgaande is opgerold en voorbij. Nu alles wat te verduren is voor ballingen in de ballingschap ten diepste gepeild is, hoor je hoe de stem van degene die voorleest diep ademhaalt. En bijna fluisterend klinkt wat nooit gehoord is: nachamoe nachamoe ‘ammi (‘Troost, troost mijn volk’ – Jesaja 40:1).

Johannes leert ons aan het eind van zijn evangelie dat hij tekenen heeft opgeschreven opdat wij zullen geloven dat Jezus de gezalfde is, de Zoon van God, en dat we door dat te geloven leven zullen hebben in zijn naam (20:30-31). In de evangelielezing van deze zondag begint Johannes met het eerste teken: de bruiloft die door moet gaan.

De bijbelteksten die het leesrooster aanreikt op de eerste zondag van Advent, vervullen mij elk jaar weer met enig ongemak. De herfst, met zijn eschatologische teksten, is nu voorbij. Het is moeilijk om deze eschatologische teksten aan je gemeente uit te leggen. Ze werken vervreemdend en afstotend, in mijn gemeente althans.

‘Na deze gebeurtenissen’ – dat wil zeggen: nadat in hoofdstuk 1 is verteld hoe koningin Wasti is ontboden op het feest van koning Ahasveros, hoe zij heeft geweigerd te komen en daarom door de koning is geroyeerd – na deze gebeurtenissen ‘gedenkt’ Ahasveros wat zij heeft gedaan en wat over haar is ‘besloten’ (Hebr.: gazar – 2:1). Dit werkwoord kan ook betekenen ‘buiten een gemeenschap gezet zijn’. Wasti is geheel en al weg, uit het zicht, uit de gemeenschap.