Bijbelwetenschappen

Weinig bijbelboeken zijn zo donkergekleurd als Jeremia, vol met oordeelsteksten en dreiging, in soms schokkende taal. Neem nu Jeremia 48, een volkenprofetie over Moab.

De bijbelboeken Jeremia en Klaagliederen kunnen allebei tot de literatuur van de Babylonische ballingschap gerekend worden, een periode uit de geschiedenis van het volk Israël die grote sporen heeft nagelaten in de literatuur en theologie.

Ooit heb ik als klein jongetje de 66 bijbelboeknamen die je in een protestantse bijbeluitgave vindt, leren opdreunen. Later maakte ik ook kennis met de deuterocanonieke boeken en daarmee dacht ik dat ik alle bijbelboeken in mijn hoofd wel aardig op een rijtje had.

Op vrijdag 13 maart 2020 kopte de Volkskrant: ‘Nederland valt stil’ en in andere landen was te lezen: ‘wij gaan op slot’ of iets vergelijkbaars. In heel veel landen werden er vergaande maatregelen genomen om het coronavirus (covid-19) tegen te gaan en sindsdien is er geen nieuwsuitzending meer geweest die niet beheerst werd door de gevolgen van het virus.

In de loop der eeuwen zijn de klaagzangen van Jeremia niet alleen gelezen en bestudeerd maar ook daadwerkelijk gezongen. Zij vormden een belangrijke inspiratiebron voor talloze componisten.

Het is 2009, het hoogtepunt van de wereldwijde kredietcrisis aangezwengeld door de stagnerende huizenmarkt in de Verenigde Staten en als obligaties verpakte hypotheekportefeuilles, die in rap tempo hun waarde verloren. De inwoners in South Park, Colorado, uit de gelijknamige adult animated sitcom van Trey Parker en Matt Stone, voelen de crisis aan den lijve: banen verdwijnen, huizen moeten verkocht, bij iedereen moet de broekriem strakker.

Door de expansie van het Assyrische Rijk verliezen Israël en Juda hun politieke zelfstandigheid. Voor de profeten van Israël is dit het gevolg van ongehoorzaamheid aan God. In dit artikel wordt de geschiedenis van de relatie tussen Assyrië en Israël en Juda geschetst en wordt ingegaan op de vraag waarom de profeet Jona de ondergang van Nineve wenst. Verder wordt stilgestaan bij de betekenis van de stad Nineve voor de Assyrische cultuur.

Het begint als een gewoon profetenverhaal wanneer het woord van Jhwh tot Jona komt. Toch wordt Jona zelf nergens in dit verhaal een godsman of profeet genoemd. Jona is meer de karikatuur van een profeet. De eigenlijke profeet is de verteller van dit verhaal. Je zou het Jona-verhaal een literaire profetie kunnen noemen.

In een historisch overzicht vanaf de evangeliën tot in de derde eeuw, en tot in de catacomben van Rome, zien we hoe de vroege kerk Jona interpreteert en uiteindelijk kerstent.