Bijbelwetenschappen

Je kunt het iemand nog weleens horen verzuchten: ‘Als het beestje maar een naam heeft.’ Het Engelse What’s in a name? komt op hetzelfde neer: ‘Ach, het is maar een naam.’ Het heeft er alle schijn van dat wij westerlingen er toch niet veel van begrijpen. Dat een naam veelzéggend is en iets uitdrukt. In de antieke wereld wist men wel beter. Daar kende men nog de uitdrukking nomen est omen, de naam is een (voor)teken en be-teken-t iets.

In Micha 1-5 richt de profeet zijn strafprofetie in het bijzonder tegen de valse profeten en tegen de leiders van het volk, de hooggeplaatsten. In Micha 6 en 7:1-7 wordt de profetie verbreed en richt de profeet zich tegen het volk. De zonde is zo algemeen geworden dat die de gehele maatschappij heeft aangetast. Er zijn geen rechtvaardigen meer onder de mensen.

lles komt tot bloei en vreugde als God eindelijk tussenkomt voor het
volk dat bevrijding nodig heeft. Deze profetische overtuiging leeft onder het volk dat lijdt onder de Romeinse bezetter. Zij zien uit naar de
Messias, de door God gezalfde die tot bevrijding geroepen is. Erkent
men dan in Jezus die bevrijder?

Na de heilsprofetie in Micha 4 van vorige week komt de perikoop van
deze zondag als een koude douche. De tekst met zijn uitroepen en
vragen ademt eerder de crisissfeer tijdens de veertig dagen opgang
naar Pasen dan de verwachtingsvolle vreugde van de opgang naar
Kerstmis. Of liggen die twee dichter bij elkaar dan we denken?

Hoewel de geschiedenis van het christendom vele vrouwen kent die zich impliciet of expliciet kritisch verhielden tot hun plaats in de traditie (denk bijvoorbeeld aan de zeventiende-eeuwse wetenschapster en dichteres Anna Maria van Schurman), kreeg feministische theologie als gevestigde academische discipline vooral vorm tijdens de grote maatschappelijke verschuivingen van de tweede feministische golf. Hoe ontwikkelt feministische theologie sindsdien?

‘Genesis 1 kun je maar beter niet opvatten als pseudowetenschap, en nog minder als mythe, maar het beste als jurisprudentie. Dat wil zeggen: als het fundament van morele wetmatigheden.’

Heeft u dat ook wel eens: profetische neigingen? Vooral predikanten schijnen daar nogal eens last van te hebben. Wie wil er nu niet eens flink de waarheid zeggen? En het is helemaal mooi als je dat kunt in de overtuiging dat je namens God spreekt of – iets minder hoogdravend – met bijbels gezag. Juist de Bijbel leert ons echter ook dat wie zich geroepen voelt tot profeet het zwaar kan krijgen en soms ook aan zichzelf kan gaan twijfelen.

Amos’ kritiek op religieuze misstanden vinden we hout snijden en zijn visie op de scheefgegroeide economische verhoudingen kan op onze sympathie rekenen. Deze veeboer en vijgenkweker (Amos 7:14) spreekt ons aan in dagen van stikstofcrisis en een vastgelopen landbouwbeleid. Maar niet iedereen is van hem gediend. Amasja, een priester aan het heiligdom van Betel, vindt Amos een ophitser en dringt er bij koning Jerobeam op aan deze boze boer terug te sturen naar zijn land van herkomst, uit te zetten als een ongewenste vreemdeling in het Noordelijke Rijk Israël (Amos kwam immers uit Tekoa in het zuidelijke Juda).

Sommige lezers openen een boek, bekijken de inhoudsopgave, lezen het begin en bladeren daarna door tot aan het slot. Zij willen weten hoe het verhaal afloopt of het betoog eindigt. Het loont om dat ook bij het boek Amos te doen. Het begint immers met grimmige beelden en harde woorden van een tegen Israël boze brullende JHWH (1:2–3:2). Die blijken zich in het hele geschrift onafgebroken door te zetten. Het is bijzonder interessant te kijken hoe het aan het einde met dit kwaad volhardende Israël afloopt. Het eindigt met nauwelijks te geloven mooie en euforische beelden (9:11-15)! Kan of moet Amos nu gekwalificeerd worden als een onheils- of een heilsprofeet?