Bijbelwetenschappen

‘Wat is waarheid?’ vraagt de Romein aan de ‘koning van de Waarheid’. Precies omdat God staat voor de ‘waarheid’ in de zin die Jezus eraan geeft, kan de mens op de waarheid die hij claimt nooit definitief de hand leggen. Precies daarom blijft in die waarheidsclaim altijd ook de vraag naar de waarheid spoken.

Johannes schrijft: God doet je het goede van binnenuit en op zijn goedheid kun je altijd rekenen. Dat is zijn innerlijke waarheid, die naar buiten komt in wat Hij zegt en doet. Jezus is zo vol van Gods genade en waarheid dat er geen plaats is voor iets anders. Zoals Jezus en God in elkaar opgaan, zo kun je in hen opgaan: dit is de laatste waarheid over ons leven. Daardoor kun je ook ‘waarheid doen’. Het tegenovergestelde is: een leugen-leven leiden.

Vijftien jaar geleden schreef ik voor deze zondag over dezelfde teksten uit 1 Koningen en Lucas een bijdrage waar ik nog steeds achter kan staan. Een paar zaken wil ik wel graag verdiepen en daarbij ook de andere lezingen betrekken.

In onze tijd houdt het veel oudere Nederlanders bezig, wanneer hun leven is voltooid. Dit geldt ook voor belijdende christenen. Hedendaagse christenen vinden de individuele ontplooiing en individueel, persoonlijk geloof vaak vanzelfsprekend, maar in culturen als die van het oude Midden-Oosten, staat veeleer de gemeenschap voorop. In deze bijdrage bespreken we diverse bijbelse teksten die raken aan het thema ‘voltooid leven’.

Lucas 8 bevat een viertal wonderbaarlijke verhalen. Eerst is daar de storm op het meer, dan het verhaal van de boze geesten en de wilde zwijnen, vervolgens een bloedvloeiende vrouw die door aanraking van de jas van Jezus geneest, en ten slotte de dochter van Jaïrus die teruggehaald wordt uit de dood. Aanvankelijk dacht ik dat het tweede, over de boze geesten en de wilde zwijnen, het gekste is, maar in feite zijn de andere drie dat niet minder. Wat wil Lucas hier vertellen?

Bomen stralen kracht uit. Met hun takken reiken ze tot in de hemel, stevig geworteld in de aarde. Vaak gaat een boom vele generaties mee. Overovergrootvader heeft er nog met zijn pijp in de schaduw gezeten. Kinderen hebben er hun hutten in gebouwd of geschommeld aan de dikke takken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat bomen in de Bijbel volop aanwezig zijn. Soms als decor, maar vaker als betekenisvol beeld.

Het Hebreeuwse woord voor wijsheid is chokhmah (Gr.: sofia). Naar haar aard is wijsheid niet louter kennis of wetenschap, maar een werkwoord. Haar kunnen of weten is erop gericht om iets tot stand te brengen. Wijsheid vertalen als bekwaamheid of bedrevenheid kan daarom ook. In Spreuken 8 gaat de wijsheid dan ook vooraf aan het tot stand brengen der dingen. Nog vóór zijn werken schiep de Heer mij, zegt de Wijsheid (8:22).

Voor kloosters, kerken en kathedralen is er heel wat in steen gehakt. Vaak te veel, ook al bevind je je maar op één plaats, voor een kort bezoek. Toch is het meer dan de moeite waard om eens wat langer bij een stukje beeldhouwwerk (in de Abdij Saint-Pierre te Moissac in Frankrijk) stil te staan om te zien hoe dat dan tot leven komt.

Het boek Daniël, geschreven in de Hellenistische periode en waarschijnlijk verworteld in tradities uit de Perzische tijd, beschrijft hoe JHWH aan het einde der tijden zal ingrijpen. Het bevat bovendien een invloedrijke beschrijving van hoe de gestorvenen aan het einde der tijden opnieuw tot leven gewekt zullen worden: de eschatologische opstanding van doden. Deze voorstelling zal voor het vroege christendom van groot belang blijken. Waar komt deze gedachte vandaan en hoe letterlijk moeten we die beschrijving in Daniël nemen?