Liturgie

‘Met de dood moet je niet spotten.’ Dat hoor je wel eens zeggen als iemand aan de dood ontsnapt is na gevaarlijke capriolen uitgehaald te hebben of ternauwernood een ramp heeft overleefd. Met de dood valt niet te spotten. En toch, dat is wat christenen doen als ze Pasen vieren.

Het carnaval vierend deel van ons land kent de boerenbruiloft als vaste traditie op carnavalsdinsdag. Een uitgelezen kans om kerkelijk ritueel en humor met elkaar te verbinden. En een heilzame graatwandeling.

Een artikel over humor is zoiets als praten over spelen of een dissertatie over dans. Na een poosje voel je het verlangen van luisteraar en lezer: zullen we gaan spelen? Laten we dansen! En iedereen roept: ja! Dus ik kan wel iets schrijven over het verschil tussen ironie en sarcasme, over de angst voor heiligschennis, dat het uitmaakt of de grappenmaker zelf op het spel staat of niet, of de grap bedoeld is om te vernietigen of om te helen. Maar dat doe ik niet.

Kerk en liturgie zijn eigenlijk altijd wel onderwerp van humor geweest. In dit Leesplankje een bloemlezing van humorvolle teksten met de kerk, de liturgie of de Bijbel als thema. Volledigheid wordt niet nagestreefd, wel een enigszins representatieve dwarsdoorsnede van wat er de afgelopen halve eeuw aan grappen is ontstaan (of op zijn minst grappig bedoeld was).

Op de hbs gebruikten wij het boek Dicht- en stijlvormen. Zo leerden we onder andere wat een personificatie is. Daarbij kunnen voorwerpen dingen doen, die menselijk zijn. De telefoon ‘slaapt’ dan op het bureau. En hoe zit dat in de kerk?

In de versieringen en afbeeldingen van het kerkgebouw zijn vaak humoristische details te vinden. Op deze pagina’s een kleine ode aan de humor van de kunstenaars, de beeldhouwers en houtsnijders, […]

‘Weg ermee!’ en ‘Nee, dat kan echt niet meer’ was de reactie in 2016, gevolgd door ‘Racistisch’ in 2020, toen er nieuwe commotie ontstond over een gewraakte strofe in een lied van Willem Barnard: ‘De negers met hun loftrompet, /de joden met hun ster, / … Is het niet van belang, alvorens een lied te schrappen of niet meer te zingen, de tekst eerst te doorgronden? Wellicht wil de strofe iets heel anders zeggen dan er in deze tijd in wordt gehoord.

Wat is de grondmelodie in het werk van Etty Hillesum? Tom Jorna ervaart haar oeuvre als een mystieke symfonie, waarin uiteindelijk de vele thema’s en melodieën uitmonden in één grondmelodie: God die liefde is en liefde doet uitdelen. ‘Laten we luisteren hoe uit al haar thema’s, diepe tonen, dissonanten en harmonie, gaandeweg die grondmelodie steeds helderder gaat klinken.‘

De meeste liederen van Hildegard van Bingen zijn opgenomen in de Symfonie van de harmonie van hemelse openbaringen. Met deze titel geeft Hildegard aan dat ze in haar visioenen zowel Gods woord ervoer als muziek in allerlei toonaarden. Is er in haar visioenentrilogie Liber Scivias sprake van symfonie en harmonie en in hoeverre speelt spiritualiteit daarbij een rol?