Systematische theologie

Paul Silas Petersons The Early Barth,1 een studie die een bewerking vormt van het manuscript waarop hij aan de universiteit van Tübingen zijn Habilitation haalde, is al even provocatief voor bewonderaars van de theoloog Karl Barth als zijn in 2015 uitgegeven Dissertation over Hans Urs von Balthasar was voor diens, met name diens Rooms-Katholieke bewonderaars.2

In veel kerken klinkt op zondag de Apostolische Geloofsbelijdenis. Met deze belijdenis wordt onder andere het geloof in God als Schepper van hemel en aarde uitgesproken. Gelovigen kunnen daar vragen bij hebben. Op school leren onze kinderen dat de aarde minstens vierenhalf miljard jaar oud is, dat de mens (homo sapiens) zeer laat, zo’n 200 duizend jaar geleden, op het wereldtoneel is verschenen en uit een primaat is ontstaan.

De heruitgave van het Verzameld Werk van A.A. Van Ruler is bezig te ver-schijnen, compleet met annotaties, die wezenlijk bijdragen tot een goed ver-staan van deze grote en markante theoloog.1 Recent verscheen het deel rond kerkrecht, kerkorde en ambt. De meest typerende uitspraak die ik van Van Ruler ken, is die van het ecclesiologische karretje. Telkens weet hij kerk en ambt te relativeren door te zeggen: “De kerk is niet meer dan het karretje, waarop het Woord van God zich door de eeuwen en de volkeren op aarde beweegt” (290, 465, 473).

De titel van mijn bijdrage spreekt van ‘de klassieke oecumene’. Ik versta daaronder de interactie tussen verschillende kerktradities met het oog op hun onderlinge eenheid. Die interactie vindt doorgaans plaats in gesprekken (dialogen) over theologische verschillen. Die verschillen hebben vaak voor een belangrijk deel te maken met de westerse kerkgeschiedenis.

Willem Adolf Visser ’t Hooft (1900-1995) werd geboren in een tamelijk vrijzinnig en elitair milieu. Hij groeide op in Haarlem, bezocht het Stedelijk Gymnasium, deed belijdenis in de Remonstrantse Gemeente en verbaasde iedereen door de wens theologie te willen studeren. Zijn vader kon deze keuze slechts accepteren wanneer rechten als tweede studie daaraan zou worden toegevoegd. De vakantiekampen voor jongens georganiseerd door de Nederlandse Christen Studenten Vereniging vormden de achtergrond voor de verrassende ontwikkeling van Visser ’t Hooft.

Not long after the conclusion of the Synod of Dordrecht the Puritan party in the Church of England proposed that the Canons of Dordt be adopted as an official Anglican confessional standard. A series of conferences were held in 1626 to debate this proposal, and the debate gave rise to strong passions. At one point Francis White, a leader of the Arminian party, leaped to his feet and addressed the presiding officials with this urgent plea: “I beseech our Lordships that we of the Church of England be not put to borrow a new faith from any village in the Netherlands.”2

De Tien Geboden – liever spreek ik van de Tien Woorden – hebben van-ouds een belangrijke rol gespeeld in jodendom en christendom.1 In beide godsdiensten vormde deze tekst uit Exodus 20, met een parallel in Deuteronomium 5, een moreel kompas.

Wat verbeeldt de kerk zich wel niet? Wie is ze in de democratische rechtsstaat? Wie is ze tegenover de overheid? Over deze vragen gaat dit artikel. Centraal staat het rapport ‘De kerk en de democratische rechtsstaat’, een document waarin de Protestantse Kerk haar positie bepaalt ten opzichte van rechtsstaat en overheid. Om beslagen ten ijs te komen, begin ik met een weergave van de politieke theologie van de prominente Amerikaanse theoloog Stanley Hauerwas.

Actuele en maatschappelijke discussies (over de regie) over het menselijk leven, die zowel het begin als de voltooiing ervan omvat, gaan ook over de grondrechten in het algemeen en de godsdienstvrijheid in het bijzonder. Voor de één is die vrijheid grondwettelijk te ruim gesteld terwijl de ander zich juist in zijn of haar vrijheid beperkt voelt, of dat nu terecht is of niet. Emoties zitten diep en komen aan de oppervlakte als grondrechten botsen.