Leven in de Naam van Vader, Zoon en Geest

Allen die door de Geest van God worden geleid, zijn kinderen van God. U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen te worden – door Hem roepen wij God aan met ‘Abba, Vader’. (Romeinen 8:14-15)

Schriftlezing: Romeinen 8:12-17
Overige schriftlezing: Matteüs 28:19; Romeinen 8:22

Liturgisch kader

Trinitatis, ‘van de Drie-eenheid’, ook wel Drievuldigheidszondag genaamd wordt gevierd op de zondag na Pinksteren. Volgens Het Dienstboek, een Proeve (deel 1) is het een feest ter ere van de drievuldige naam van Vader, Zoon en heilige Geest, waarbij de liturgie balanceert tussen dogma en hymne, maar het hymnische karakter de overhand houdt. Met andere woorden: het loflied heeft de boventoon. Psalm 8 is volgens traditie het gebruikelijke introituslied. De psalm bezingt Gods majesteit die de ganse aarde vervult. Ook de voor deze dag gebruikelijke oudtestamentische lezingen leggen het accent op de zelfopenbaring van God de Vader, waardoor het hymnische karakter van dit feest wordt benadrukt.

Trinitatis is het scharnierpunt tussen de grote heilsfeesten (Advent–Kerst–Pasen–Pinksteren) en de lange, groene tijd van het kerkelijk jaar. De weg van geboorte, dood, opstanding en Geestgave is voltooid en de tijd van leren en discipelschap begint. Maar dat doen we niet alleen. In Gods Naam gaan we op weg. De doopformule (Mat. 28:19) klinkt mee: “In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.” De liturgische kleur is ook nog wit.

Uitleg

Romeinen 8:12-17 in het licht van Trinitatis.

Het beeld van de Drie-eenheid ontstond bij de kerkvaders. Jezus’ doopopdracht werd voor hen een sleutel om God te verstaan als de ene God die zich openbaart in drie onderscheiden, maar onlosmakelijk verbonden gestalten: Vader, Zoon en Geest.

De Drie-eenheid laat zich soms moeilijk in woorden uitdrukken; beelden zijn soms effectiever. Zo vergeleek kerkvader Gregorius van Nyssa (335-394) Gods Drie-Eenheid met een waterbron hoog in de bergen, een bergbeek, en een rivier. Ze gaan ongemerkt in elkaar over, ze bestaan alle drie uit water. Met eigen kenmerken zijn ze toch niet van elkaar te scheiden.

Paulus gebruikt ook een beeld om de werking van de Geest te verduidelijken, namelijk dat van een gezin. Dit is een herkenbaar beeld. Voor ons, maar zeker ook voor Paulus’ eerste publiek. Binnen het Romeinse leven was het gebruikelijk dat kinderen en jongeren (hoogstwaarschijnlijk voornamelijk zonen) via adoptie in een andere familie werden opgenomen. Op deze manier werd verwacht de kansen op een beter leven te vergroten. Samengestelde gezinnen met adoptiekinderen waren dus een heel herkenbaar beeld om het leven uit Gods Geest mee te vergelijken. Dankzij Gods Geest wordt je deel van het gezin met Christus, waarin je God ‘Abba, Vader’ mag noemen. Met als extra kanttekening dat we in het gezin van God niet bang hoeven te zijn.

J.C. den Heyer benadrukt dat voor Paulus ‘de openbaring van Gods gerechtigheid’ (iets dat je goed als goede vaderlijke zorg kunt zien) direct met Jezus is verbonden. In Jezus is Gods gerechtigheid ofwel genade openbaar geworden. Voor Paulus lag de basis hiervoor in zijn visioen onderweg naar Damascus, het moment waarop Paulus erachter kwam dat de gekruisigde Jezus door God was opgewekt uit de dood. Sindsdien leefde Paulus in twee werelden. Enerzijds als nieuw herboren mens in het gezin van God. Anderzijds was Paulus ook realistisch genoeg om te beseffen dat ‘de hele wereld kreunt en onder barensweeën lijdt’ (Rom. 8:22). Het nieuwe was reeds gekomen, maar het oude nog niet verdwenen. Paulus probeerde in zijn brieven hier woorden en richting aan te geven. Dit was voor hem een zoekende weg.

God als Vader mogen ervaren is onlosmakelijk verbonden met Jezus opstandig. Op de ochtend van de opstanding en de ontmoeting met Maria was het voor het eerst dat Jezus de Vader in één beweging verbindt met zichzelf én met zijn leerlingen: Maria, ga naar mijn broeders en zeg tegen hen dat Ik opstijg naar mijn Vader, die ook jullie Vader is, naar mijn God, die ook jullie God is. (Joh.20:17)

Het is niet de eerste keer dan Jezus de Vader op ons mensen betrekt. Hij deed dit onder andere ook al in het gebed dat Hij als voorbeeld gaf, het ‘Onze Vader’. Maar tijdens die ontmoeting met Maria op Paasmorgen is het wel de eerste keer dat Jezus God als ‘ook onze Vader’ zo direct en gelijkwaardig formuleert. Het is een unieke uitspraak, welke staat voor een nieuwe fase in de omgang tussen God, Jezus en mensen. Allen die door de Geest van God worden geleid, zijn kinderen van God. (Rom. 8:14)

Aanwijzingen voor de prediking

Ook wij leven in deze twee werelden. De wereld van Gods liefde, nabijheid, barmhartigheid. We leven vanuit Zijn genade. Maar in een wereld vol van hardheid, tegenstellingen, chaos en onrecht. En daarbinnen proberen we als mensen de liefde te leven.

Zoals de liefde in een gezin. Een gezin is onze eerste en meest kwetsbare verbinding. Als jong kind ben je volledig afhankelijk van je ouders en in hun blijdschap om jouw bestaan worden zij ook afhankelijk van jou. In die wederzijdse vreugde kan een kind opgroeien tot een mens die geworteld is in liefde, die zichzelf vertrouwt en met beide voeten in de klei zijn of haar weg vindt. Het blij zijn met elkaar vormt ouders tot liefdevolle en betrouwbare ouders.

Dat God vreugde/behagen vindt in Zijn Zoon en vreugde/behagen in ons mensen is niet zomaar een zinnetje. Vreugde is de bron van liefdevolle ouderschap.

Naar aanleiding van een kort interview voor het blad Petrus over bidden, waarin gevraagd werd of ik God in een gebed ook wel eens als Moeder aanspreek, ontstond een gesprek over of God alleen mannelijk of ook vrouwelijk is. Hoewel ik beide vermoed, bracht dit gesprek me nadien op de gedachte dat het woord Vader of Moeder voor God niets te maken heeft met een mannelijke of vrouwelijke aard van God. God is een ‘zorgende God’, daar zit de essentie.

Er zit een keerzijde aan deze benadering. Het is niet voor iedereen vanzelfsprekend dat ‘Vader’ en/of ‘Moeder’ fijne en veilige woorden zijn om God mee aan te spreken. Er zijn te veel voorbeelden te bedenken waardoor het een klus is om God als Vader, als Moeder te zien en je te verbinden met de familie van God. De naam Vader voor God is voor sommige mensen een hele moeilijke naam. Een naam die eerder angst en buikpijn dan vreugde geeft. Dan is het een naam/Naam uit twee werelden.

Mogelijk helpt het om God, als Vader, Zoon en Geest met andere namen te benoemen. God is meer dan het familiaire beeld alleen. Zoals de God die tegen Mozes zei: ‘Ik ben die ik ben’ en de ‘Ik zal zijn’. Iets dat ‘is en altijd zal zijn’, dat is denk ik het sterkste kenmerk van betrouwbaarheid en standvastigheid. Een rots waar niet aan te tornen valt. ‘Er zijn’, gaat aan alles vooraf. Zonder ‘er zijn’ is er geen echte waarachtigheid, oprechtheid, liefde, verbondenheid, rechtvaardigheid, openbaring.

In de Bijbel vinden we meer Godsnamen:

• God als Adonai – ofwel Heer, als Meester, Schepper, Eeuwige, bron van Liefde.
• Jezus als Herder, Waarheid, Weg, Verlosser, Bemiddelaar, Genezer, Vriend.
• Geest als Gids, Inspirator, Pleitbezorger, Helper. En zoals de Naardense Bijbel zegt: Troost toeroeper. Troost is zo essentieel. Zeker als de aardse familie toch wat minder betrouwbaar is dan gewenst.

Mogelijk is het steunend om te bedenken dat ook Paulus hard heeft moeten werken om in zichzelf Gods wereld en het aardse leven bij elkaar te krijgen. Den Heyer noemt hem niet voor niets een man uit twee werelden.

Welke ervaring je ook hebt, de woorden God als Vader, Zoon en Geest en kind van God staan voor die wereld met daarin de ideale liefdevolle, veilige, begenadigde familie. Waarin je mag zijn wie je bent. Je gezien wordt. Waarin je mag gedijen en groeien. Waarin je thuis mag komen met alles wat er is.

Trinitatis; een moeilijk woord voor Vader, Zoon en Geest. Mogelijk ook te vertalen naar een plek van geborgenheid, veiligheid, en liefde.

Ideeën voor kinderen en jongeren

‘Drie… en toch één’.

Je laat een kaars, een steen en een veertje zien/voelen. Drie losse dingen die verschillend voelen, ruiken, eruitzien. Deze drie dingen vertellen iets over God. De kaars staat voor licht, warmte, liefde. Ze doen denken aan Jezus. De steen is stevig en betrouwbaar. Dat doet denken aan God de Vader. Het veertje is zacht, beweegt mee met de wind mee. Zoals de Heilige Geest.

Drie verschillende dingen en toch horen ze bij elkaar. Want als we over God praten, dan praten we over Liefde die licht geeft, Liefde die sterk is, Liefde die zachtjes met ons mee gaat. Allemaal verschillend maar toch allemaal dezelfde Liefde. Zo is God: drie… en toch één.” “Dus als je ooit denkt: hoe zit dat nou, Vader, Zoon en Geest… dan mag je gewoon onthouden: God is liefde in drie vormen. En die liefde is altijd bij jou.”

Liedsuggesties

• Als intochtslied psalm 8; Heer, onze Heer, hoe heerlijk en verheven
• Psalm 139; Heer, die mij ziet zoals ik ben
• Lied 195; Ere zij de Vader en de Zoon
• Lied 703-707, waarbij 706 (Dans mee met Vader, zoon en Geest) een hoopvol lied t.o.v. het kwetsbare thema dat de preekschets aantikt.
• Een geloofsbelijdenis b.v. lied 340b Ik geloof in God de Vader past goed.
• En op het scharnierpunt van de heilsfeesten naar de groene tijd vind ik een Paaslied ook nog heel goed kunnen, zeker in het licht van deze preekschets past lied 637 O vlam van Pasen, steek ons aan.

Geraadpleegd

Den Heyer, J.C. (1998) Paulus, man van twee werelden. Meinema.

De Eerste dag, handreiking bij de jaarorde – zomer 2024 bij zondag 19 mei en 26 mei. KokBoekencentrum

Dienstboek, een Proeve, Schrift – Maaltijd – Gebed (1998) Boekencentrum.

Hühn, S. (2024) Het helen van je innerlijk kind. Akasha.

McGrath, A. (2008) Christelijke theologie, een introductie. Kok.