Mariëlle van der Snoek over Mantel van Angst van Inge Bosscha

De titel is al een vondst: op de voorkant van het boek zie je achter de zwarte letters ‘angst’ direct dat daar onder ‘liefde’ stond. En helaas is die Mantel der Liefde bij uitstek een voorwerp waarmee veel vuil bedekt is geworden, in de christenheid. En nog. Het werd voor velen een Mantel der Angst.

Dit boek is echter allesbehalve een afrekening. Inge Bosscha is, zo blijkt, al jaren bezig met dit onderwerp. Duizenden mensen heeft ze gesproken, gemaild, en dit is de uitkomst: in de christenheid kan, alle goede bedoelingen ten spijt, aardig was mis gaan.

De schrijfster heeft het boek ingedeeld volgens een aantal thema’s:

1: De wervende kracht van religie,
2: Wat kan tot schade leiden, wat kunnen de gevolgen zijn,
3: Loskomen van ongezonde dogma’s, ongezonde groeperingen.

Verschillende voorbeelden

Wat direct opvalt is de zorgvuldigheid. De voorbeelden die worden aangehaald zijn vaak schrijnend, toch waakt de schrijfster ervoor om ferm uit te halen. Ze benoemt wat echt niet goed is, maar blijft uitleggen waarom iets dat goed bedoeld is, verkeerd kan overkomen, en blijft de verbinding zoeken. Dit boek is geen pamflet tegen religie.

Het boek is doorspekt met voorbeelden, zowel van haarzelf als van anderen, wat het goed leesbaar maakt. Velen van ons zullen de zwaarte herkennen van de verantwoordelijkheid die op ons, kinderen in de christelijke wereld, drukte, omdat onze ongelovige buren, of klasgenootjes, naar de hel gingen, en wij het evangelie móesten brengen. Inge Bosscha beschrijft heel herkenbaar de onmogelijke spagaat: je moest een boodschap doorgeven die je enorm tegenstond (‘als je Jezus niet aanneemt ga je verloren’) en omdat God God was, de Waarheid, kon je maar het beste je eigen gevoelens proberen uit te schakelen, als buurvrouw of vriendinnetje volhardde in ongelovig zijn. Want het idee van de hel was te gruwelijk.

Het boek is doorspekt met voorbeelden, zowel van haarzelf als van anderen, wat het goed leesbaar maakt

Veel komt langs: de tucht, teksten over onderdanigheid, over zondigheid, over het niet mogen twijfelen: velen zijn hierdoor beschadigd geraakt. Dit boek is een oproep tot erkenning, ook weer ondanks goede bedoelingen, ondanks dat mensen die schade toebrachten echt dachten dat ze het goede deden.

Schadelijke aspecten

In deel 2 worden gevolgen opgesomd van de schadelijke aspecten van een serieuze religieuze opvoeding, en het ligt voor de hand dat ‘kwijt zijn wat je nu eigenlijk zelf voelt en vindt’ een van de belangrijkste is. Ook ‘niet mogen genieten’ is iets dat herhaaldelijk genoemd wordt: dit aardse leven is een voorportaal van de eeuwigheid, er moeten tot die tijd nog velen gered worden, en jij bent verantwoordelijk!

Deel 3 benoemt klip en klaar hoe ingewikkeld het is om tegen ‘door God boven ons gestelden’ in te gaan

Inge Bosscha benoemt vele schadelijke effecten, en onder iedere opsomming staat een disclaimer: de door haar genoemde verschijnselen kunnen ook door iets anders veroorzaakt worden, let op! Heel goed dat dit benoemd wordt, en uiterst zorgvuldig, maar voor de leesbaarheid had het wat mij betreft ook aan begin van deel 2 in een keer benoemd mogen worden.

Tips van de schrijver

Deel 3 benoemt klip en klaar hoe ingewikkeld het is om tegen ‘door God boven ons gestelden’ in te gaan. Soms moet dat, en de schrijfster geeft tips. Niet om een zwarte Piet toe te schuiven, maar helaas gebeurden en gebeuren ook hier dingen in de christelijke gemeente die niet goed zijn, en die bedekt werden, of nog steeds worden, met de Mantel der Liefde.

Een heel hoofdstuk wordt gewijd aan herstel van relaties. Verantwoordelijkheid nemen, erkennen, zelfreflectie. Dit boek is niet alleen bedoeld voor ‘slachtoffers’, het is duidelijk ook bedoeld, en wat mij betreft van harte aanbevolen, voor christenen, kerkleiders, die zelf geen schade ondervonden, maar graag willen weten hoe een en ander over kan komen. Hierbij doel ik uitdrukkelijk niet op zedelijke misstanden, die uiteraard volkomen verwerpelijk zijn, en waar de schrijfster ook nog aandacht aan besteedt.

Het boek eindigt met nuttige tips en aanbevelingen.

Dit boek is niet alleen bedoeld voor ‘slachtoffers’

Inge Bosscha introduceert het RTS, het Religieus Trauma Syndroom. Dit heeft zij niet zelf verzonnen, in Noord Amerika is dit een bekend begrijp. Ik heb niet het idee dat dit alles zo nodig een naam moet hebben, maar het bestaat dus al, zo blijkt. Het belangrijkste blijft begrip, luisteren, en erkenning dat ook onder goedbedoelende christenen uitspraken en interpretaties schade kunnen aanrichten.