Nicea voor Nu; hoe een oude belijdenis ons vandaag kan helpen

Drie initiatiefnemers – Jelle Huismans, Margriet Westes en Arnold Smeets – hebben ervoor gezorgd dat 32 schrijvers samen 47 korte, puntige bijdragen schreven over de Geloofsbelijdenis van Nicea. Steeds namen de auteurs een paar woorden uit de belijdenis voor hun rekening, waarover zij twee à drie pagina’s schreven. Dat maakt het tot een zeer toegankelijk boek. Met dank daarvoor: ik heb het met plezier gelezen en hier en daar zinnen onderstreept en smileys of kruisjes gezet bij uitspraken die mij boeiden of juist tegenstonden.

Dit boek heb ik met genoegen gelezen. Door de jaren heen heb ik de nodige studies over Nicea doorgenomen, en toch heb ik uit dit boek opnieuw het een en ander kunnen leren. Daarvoor mijn dank.

De meeste auteurs komen uit de academische wereld van Amsterdam, Tilburg, Nijmegen en Utrecht, en weerspiegelen samen de breedte van de kerk in Nederland. Vrijwel allen zien in Nicea de leidraad voor hun bijbellezen, wat onderstreept hoe bijzonder de Geloofsbelijdenis was en is. Zij blijft verbindend.

Tweeëndertig schrijvers en zevenenveertig korte bijdragen laten zich niet gemakkelijk samenvatten; de verscheidenheid is groot. Dat de auteurs desondanks duidelijk door één deur kunnen wanneer zij zich richten op de Geloofsbelijdenis van Nicea, is veelzeggend. Blijkbaar is de Drie-eenheid, waar Nicea over gaat, een vast gegeven voor de meeste schrijvers M/V die aan dit boek hebben bijgedragen. Over het hart van de Kerk en van het christen-zijn bestaat kennelijk brede overeenstemming.

De ondertitel van het boek luidt: Hoe een oude belijdenis ons vandaag kan helpen. Daarvan kreeg ik echter geen scherp beeld. Misschien was dat ook wat hoog gegrepen, met zo’n bonte verzameling aan schrijvers. Allereerst rijst de vraag: welke hulp hebben wij dan nodig? En wat is er zo bijzonder aan ‘vandaag’?

Over het hart van de Kerk en van het christen-zijn bestaat kennelijk brede overeenstemming

Zelf ben ik geneigd Nicea vooral te zien als een maatstaf. Daarvan kun je niet afwijken als je jezelf christen noemt. Dat is de ‘hulp’ die de geloofsbelijdenis in alle tijden – en dus ook vandaag – voor ons is.

Mijn meest indrukwekkende ervaring met Nicea dateert van zo’n tien jaar geleden, toen een aanslag werd gepleegd op de Koptisch-orthodoxe kathedraal in Caïro. Duizenden Koptische jongeren demonstreerden in de straten rond de kathedraal. Uit duizenden kelen klonk luid en eensgezind de Geloofsbelijdenis in de versie van 381. Die kenden zij uit het hoofd. Door haar luid in de straten van Caïro te scanderen, zeiden zij in feite: Dit geloven wij, dit zijn wij. Wij geloven in de Drie-eenheid, en dat is onze identiteit – wat jullie ons ook willen aandoen.

Het is eigenlijk ongelooflijk: mensen in de eenentwintigste eeuw die theologische besluiten uit 325 en 381 na Christus beschouwen als een markering van hun identiteit. Zo helpt de Geloofsbelijdenis de Kopten vandaag om stand te houden in een woelige wereld. Het heeft mij diep geraakt en mijn besef van de waarde van Nicea verdiept: een kostbaar geschenk van de Vroege Kerk aan ons vandaag, waaruit wij kracht kunnen putten.