Menu

None

Overpeinzingen tussen de graven

Extra bij Deel 2, hoofdstuk 8, nieuw bij paragraaf over ‘Sentimentalisme’.

Wat er na dit leven komt

De methodist James Hervey (1714-1758), leerling van John Wesley, werd bekend door zijn boek Meditations among the Tombs (‘Overwegingen tussen de graven’). Het werk verraadt een pessimistische houding tegenover het leven, waarin tenslotte niets zeker is. De auteur bevindt zich op een begraafplaats waar hij de graven bekijkt, hier en daar het opschrift leest, wat hem aanzet tot overpeinzingen omtrent de vluchtigheid van het leven en de zekerheid van de dood. Gelukkig is er nog een toekomst in de hemel.

Een van de graven is slechts een eenvoudige steen. “Niets kostbaars, geen enkele versiering toegevoegd, alleen een zeer korte inscriptie die zo vervaagd is dat hij nauwelijks te lezen is.” Hervey vraagt zich af of dat wellicht komt door de talrijke bezoeken van familieleden om te rouwen bij dit graf van hun geliefde gestorvene.

Want ik zie, bij nader toekijken, dat het de overblijfselen van een vader betreft; een vrome vader, weggerukt van zijn opgroeiende kinderen, voordat ze in de wereld waren gesetteld of hun levensvisie al was vastgelegd door een grondige opvoeding. Dit is zeker het meest schrijnende leed dat we tot nu toe hebben gezien. De plechtigheden van zo’n sterfkamer zijn enkele van de meest ontroerende en melancholische taferelen die men zich kan voorstellen. Daar ligt de liefhebbende echtgenoot, de toegeeflijke vader, de trouwe vriend en de grootmoedige meester. Hij ligt op het laatst, op het punt van ontbinding. Dokters hebben alles gedaan wat zij vermochten. Maar de razende ziekte spot met de kracht van de geneeskunde. Ze haast zich met een onweerstaanbare wildheid om haar vreselijke boodschap uit te voeren; om het zilveren koord van het leven te verbreken, om de delicate band van sociale saamhorigheid en echtelijke genegenheid te verscheuren.

De bedienden van het gezin zijn er het hart van in, zijn vrienden, die hij zo vaak deelgenoot maakte van zijn vrolijkheid, zijn nu miserabele troosters. De kinderen, ach de kinderen: “Die arme onschuldigen, de kinderen, verdringen zich rond het bed; verdrinken in tranen en zijn bijna panisch van verdriet, zij snikken hun kleine zielen uit en huilen hartstochtelijk. ‘Zal hij ons verlaten? Ons achterlaten in deze hulpeloze toestand! Ons achterlaten in een onveilige wereld!’” Zo vragen zij zich radeloos af. De vader zelf is een godsdienstig man:

De lijder, geduldig en aanbiddend, onderwerpt zich aan de goddelijke wil; en door onderwerping wordt hij superieur aan zijn lijden. Hij is geraakt door de troosteloze toestand van zijn begeleiders; en smart doorboort zijn hart over zijn vrouw en zijn kinderen. Zijn vrouw zal spoedig een berooide weduwe zijn; zijn kinderen weldra hulpeloze wezen. “Toch, we worden van alle kanten belaagd, maar raken niet in het nauw.” Hij wordt enorm verkwikt door zijn vertrouwen in het eeuwige verbond en zijn hoop op de naderende heerlijkheid. Godsdienst geeft een waardigheid aan benauwdheid.1

Menig ander graf noopt tot nieuwe bespiegelingen: dat van een baby die gestorven is nog voor dat het van het leven geproefd heeft, of dat van een nog jonge geliefde. Bij het graf van een heengegane jongeman, spreekt Hervey de achtergebleven geliefde toe: “Ga, teleurgestelde maagd! Ga, treur om de onzekerheid van alle geschapen gelukzaligheid. Leer uw ziel te streven naar een zekere en onveranderlijke gelukzaligheid! Want de eens zo vrolijke en galante Fidelio slaapt nu in andere omhelzingen; zelfs in de ijzige armen van de dood! Vergeten, eeuwig vergeten, heeft hij de wereld en jou.”2

Een halve eeuw later zal dit niet goed meer begrepen worden: dat degene die in de hemel is, zijn geliefde op aarde vergeet. De ultieme betekenis van die hele hemel bestaat er dan juist in dat de geliefden, die over de grenzen van de dood naar elkaar blijven smachten, elkaar daar eindelijk weer zullen ontmoeten. Dat is dan in de Romantiek.

Daniël De Waele

Daniël De Waele was docent Protestantse Godsdienst en docent Nieuwe Testament aan het Hoger Instituut voor Protestantse Godsdienstwetenschappen (HIPGO) te Brussel. Hij publiceerde meerdere boeken met een cultuurhistorische insteek waarin hij zijn brede kennis over religiegeschiedenis deelt. Zijn nieuwste boek Wat er na dit leven komt gaat over het hiernamaals door de eeuwen heen. Op danieldewaele.com schrijft hij regelmatig blogs.


  1. J. Hervey, Meditations among the Tombs, Reprint 2017, 49-52. (Bungay 1816). ↩︎
  2. Hervey, Meditations among the Tombs, 39. ↩︎

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken