Recensie Geestelijke Begeleiding (W.A. Barry & W.J. Connolly)

Het boek ‘Geestelijke begeleiding’ is een uitstekend basiswerk voor wie wil weten wat geestelijke begeleiding is, maar nog meer voor wie zich zelf waagt aan dit delicate spirituele ambt. Het is de herwerkte versie van een boek dat voor het eerst in 1982 uitgegeven werd, maar niets aan waarde heeft ingeboet. De twee auteurs zijn jezuïeten die een soort handboek schreven voor geestelijke begeleiding in de Ignatiaanse traditie.

Het schetst op een heldere manier wat het doel is van geestelijke begeleiding is, wat de voorwaarden zijn, wat de belangrijkste aspecten zijn, alsook de valkuilen (weerstand) en tenslotte worden kenmerken gegeven van de relatie tussen de begeleider en de begeleide. Het is geen inhoudelijk handboek om te leren luisteren, vragen stellen, spiegelen (daarvoor is het boek van Jos Moons veel geschikter), maar het schetst het bredere kader van geestelijke begeleiding.

Het doel van de geestelijke begeleiding is de relatie met God te verdiepen en te bevorderen. Het werk van de begeleider bestaat erin mensen te helpen Gods handelen te ervaren en daarop te reageren. Dit begint met het leren aandachtig zijn voor God en zijn handelen, maar gaat evenzeer op het herkennen van de eigen, vaak onbewuste reacties en antwoorden. Een goede geestelijke begeleider zal de begeleide helpen om de aandacht te richten op God (‘Hoe is God voor jou?’), maar ook om zich bewust te worden van wat er innerlijk gebeurt. In eerste instantie zal de begeleider heel veel luisteren om gaandeweg samen met de begeleide persoon te ontdekken hoe God aanwezig is in het leven en er woorden aan te geven.

De voorwaarden om met geestelijke begeleiding te starten is dat de begeleide een zekere affectieve ervaring met God moet hebben, al was het maar als verlangen. Iemand die om geestelijke begeleiding vraagt ‘omdat dit nu eenmaal in de mode is’, zal niet ver komen. Maar iemand die een leegte, een zoeken voelt in het diepst van zijn/haar wezen en dit verder wil verkennen, zal baat hebben om een reisgenoot (zo wordt de begeleider omschreven) te vinden die verder met hem/haar op weg wil gaan. Een vertrouwenspact ligt aan de basis van elke geestelijke begeleiding. Het gaat om een wederzijds akkoord dat het doel van de ontmoetingen is de begeleide te helpen haar relatie met God bewuster en dieper te maken.

In tegenstelling tot wat men zou verwachten is geestelijk begeleiding niet onmiddellijk gericht op het maken van de juiste keuzes (waarbij onderscheiding wezenlijk is), maar gaat het in essentie om het bevorderen van de relatie met God, een liefdesrelatie.

Het doel van de geestelijke begeleiding is de relatie met God te verdiepen en te bevorderen

Er wordt veel aandacht besteed aan de weerstanden die kunnen voorkomen bij de begeleiding, weerstanden die even zoveel vormen kunnen aannemen als er mensen zijn. Zo’n weerstand kan wortelen in moeilijkheden met het anders zijn van mensen of van God, kan teken zijn dat er verandering op til is (waar mensen van nature niet op uit zijn), kan voortkomen uit angst omwille van de radicaliteit van de evangelische eisen, of zelfs omdat God te dicht zou komen. Een begeleider kan een belangrijke rol spelen in het ontmantelen van weerstand.

Een geestelijke begeleider is idealiter iemand die lid is van een geloofsgemeenschap, zelf een relatie heeft met God, voldoende zelfvertrouwen heeft maar ook een basis van bijbelkennis, theologie, psychologie. Vooral het fenomeen van overdracht (en tegenoverdracht) kan een obstakel zijn bij geestelijke begeleiding en het is belangrijk dat de begeleider deze dynamieken herkent. Een goede supervisie, of zelfs groepsintervisie is hierbij erg belangrijk.

Hoewel het boek zich uitdrukkelijk situeert in de Ignatiaanse traditie van begeleiden, kan het voor iedereen die zich op dit boeiende pad engageert een hulpmiddel zijn. Het bijzondere van dit soort boeken is immers ook altijd dat je jezelf in vraag stelt naar aanleiding van de vragen in het boek. En zo’n bevraging draagt altijd vruchten van verdieping en vernieuwing.