Recensie over Medische verrassingen in de Bijbel

Eigenlijk zonder daar al te zeer bij na te denken ging ik er altijd van uit dat Jakob en Ezau twee-eiige tweelingen waren. Immers, de verschillen tussen hen waren in alle opzichten uitzonderlijk groot. Toch betoogt Alie Hoek-van Kooten dat het wel degelijk een eeniige tweeling kan zijn geweest. Jakob hield bij de geboorte de voet van Ezau vast, wat er op duidt dat zij in één vruchtzak zaten.

Maar hoe kan het dan dat Ezau rossig was en Jakob niet? Dat zou door het zogenaamde tweeling transfusiesyndroom kunnen komen, waardoor het ene kind meer bloed, zuurstof en voedingsstoffen vanuit de gedeelde placenta ontving dan het andere kind. Zodoende was Ezau groter en (donker)roze en Jakob kleiner en bleker bij de geboorte. Rossig duidt dan meer op de huidskleur en de daardoor meegekleurde donshaartjes dan op de feitelijke kleur van het haar. Dat wordt tenslotte ook pas later duidelijk. Dat Jakob en Ezau nadien altijd zo verschillend bleven kan ook heel goed met de verschillende levenswijze te maken hebben gehad, zoals de Bijbel duidelijk maakt.

Als voormalig tropenarts en verloskundig actief huisarts vond ik dit hoofdstuk heel interessant.

Daarnaast bevat het boek van in totaal 200 pagina’s nog eens 39 andere hoofdstukken, waarbij Alie Hoek op basis van tekstgegevens een bijbelverhaal medisch probeert te duiden. Regelmatig leidt dat tot een verrassende invalshoek, zoals in het geval van Jakob en Ezau.

Het eerste deel van het boek gaat over gebeurtenissen in het Oude Testament. Waarom was Goliath een reus en wat was de rol van een klomp vijgen bij het herstel van koning Hizkia?

Ook is er veel aandacht voor infectieziekten zoals lepra, geslachtsziekten, de pest. Destijds hadden die verwoestende effecten op mensen en samenlevingen met respectievelijk verbanning uit de samenleving, onvruchtbaarheid en massale sterfte als gevolg. Een behandeling was er niet, preventie was de enige optie. Daarom is het zo bijzonder dat het Oude Testament vooral in de eerste bijbelboeken zeer effectieve hygiëneregels voorschrijft zonder de feitelijke kennis van deze ziekten die wij nu hebben. Het maakt ook duidelijk wat de betekenis is van de komst van verschillende soorten antibiotische behandelingen in de vorige eeuw. Volgens Alie Hoek zijn deze enorme ontwikkelingen in de geneeskunde niet buiten Gods voorzienigheid om gegaan, een groot goed waar wij dankbaar gebruik van mogen maken.

Een enkele keer vond ik een medische duiding minder van toepassing zoals bij het spraakverlies van Zacharias of het visioen van Paulus voor de oversteek naar Macedonië. Maar meestal was er dus juist sprake van verrassing en verder inzicht.

In het tweede deel van het boek wordt ook veelvuldig ingegaan op de vele wondergenezingen in het Nieuwe Testament door Jezus en door de apostelen en Paulus. Wat betreft de genezingen van Jezus vergelijkt zij de onderlinge verschillen en nadrukken tussen de verschillende evangelisten, waarbij opvalt dat de arts Lucas net iets meer feitelijke gegevens verstrekt en ook iets meer inlevingsvermogen vertoont.

Spannend wordt het als Alie Hoek vrijwel aan het einde van het boek een hoofdstuk wijdt aan het onderwerp gebedsgenezing en ziekenzalving. Voor mijzelf des te meer omdat ik hier aan de Vrije Universiteit onderzoek naar heb gedaan. Dat zij dit doet vind ik prijzenswaardig, op grond van de titel had zij zich immers kunnen beperken tot de Bijbel alleen. Allereerst wijst zij, geheel terecht, op het belang om bij klachten naar een arts te gaan en te bidden voor slagen van een behandeling. Daarnaast laat zij onder verwijzing naar Lourdes enige ruimte voor onverklaarde genezingen en ook voor onverwachte verbeteringen in aansluiting op ziekenzalving. Ook dat is terecht.

Toch is er een grijs tussengebied, dat wij in ons onderzoek tegenkwamen. Mensen die plots herstellen in een tijdsrelatie tot gebed. Helemaal onverklaard kunnen we het niet noemen, maar goed begrijpen doen we het ook niet, omdat het zozeer afwijkt van het gangbare medische patroon.

Hoe dan ook, het lezen van dit boek is meer dan de moeite waard. De Bijbel geeft ons inkijkjes in ziekte en herstel, waar we met de medische kennis van nu ons licht op kunnen laten schijnen. Alie Hoek doet dat in ruime mate en verrijkt daarmee ons inzicht!