Op deze vierde zondag van Advent zijn we aan het einde gekomen van de alternatieve lezingen uit het boek Openbaring. We eindigen niet eens bij het nieuwe Jeruzalem, maar bij onverzoenbare tegenstellingen en contrasten. Een relevante vraag is hoe de bekende honderdvierenveertigduizend ‘vrijgekochten’ zich verhouden tot de naamloze menigte der volkeren.

In hoofdstuk 4 wordt de verandering beschreven die Ester doormaakt. Van mooi meisje dat luistert naar haar oom en haar komaf verzwijgt, dat luistert naar de hoveling die haar aanraadt zich op te doffen, en dat de wetten van de koning niet wil overtreden ondanks de dreigende catastrofe voor haar volk; naar een koningin die bevelen geeft, die uit haar eigen schaduw treedt en moed bewijst: ‘Ga (…) doe niet (…) ik zal (…) ik zal gaan’ (4:16). Zij verandert van iemand die de blik naar binnen richt, in iemand die opkijkt en het wezenlijke in zicht neemt.

‘Het volk dat in duisternis ronddoolt ziet een schitterend licht. Zij die in het donker wonen worden door helder licht beschenen’ (Jesaja 9:1). Al te gemakkelijk is het om op Kerstavond deze regels te verbinden met hartje winter en de donkere winteravond, en het oergevoel dat komt met de viering van de zonnewende. Er komen andere tijden! Het donker gaat wijken en het licht is bezig door te breken.

Het is altijd weer een uitdaging om de vreugdevolle tijding van Kerst te verkondigen vanuit het Johannesevangelie. Hier horen we immers geen geboorteverhaal met alle vertedering die daarbij hoort. In het Johannesevangelie gaat het om een woord (Gr.: logos; Hebr.: dabar) dat werkelijkheid (vlees) wordt en daardoor de duisternis van deze wereld verlicht. Ons theologen ligt dan het woord ‘incarnatie’ in de mond bestorven, maar wat bedoelen we ermee?

Hoveling Damocles prees koning Dionysius gelukkig met zijn heerlijkheid. Daarop bood deze hem aan, mee te genieten aan zijn banket. Dat aanbod aanvaardde Damocles direct. Hij smulde naar hartenlust (alsof hij aan een kerstdiner zat), tot hij een zwaard boven zich ontdekte. Koning Dionysius had het boven hem laten ophangen aan een paardenhaar. Zó precair is een leven in weelde, liet de koning de vleier fijntjes voelen. Toen kon Damocles er toch niet meer zo van genieten.

Het Oecumenisch Leesrooster biedt voor oudjaar geen aparte liturgische gegevens. De wereldlijke kalender heeft de liturgische niets te bieden op deze dag, zo is de gedachte achter het ontbreken van deze datum. Toch hebben veel gemeentes en gemeenschappen de gewoonte om op deze dag bij elkaar te komen.

Lucas 2:21 is de kortste evangelieperikoop die in het gemeenschappelijk leesrooster voorkomt. Tegelijkertijd valt hij op vanwege wat er met Jezus gebeurt, zeker vanuit het perspectief van een maatschappij die steeds weer met de gedachte speelt om jongensbesnijdenis te criminaliseren.

Het mysterie van Christus is nauwelijks te bevatten, laat staan goed te vertalen. Het Griekse woord mustèrion wordt soms vertaald met ‘geheim’ of ‘verborgenheid’. Maar vaak laat men het woord mysterie staan, want kenmerkend ervoor is nu juist de ondoorgrondelijkheid ervan. In de Efeziërslezing op het feest van Epifanie gaat het met name over deze ondoorgrondelijkheid van het Christusmysterie.

Hoe ensceneren de lezingen voor deze zondag de doop van Jezus in de Jordaan? Jesaja zet de toon. Heel het voorafgaande is opgerold en voorbij. Nu alles wat te verduren is voor ballingen in de ballingschap ten diepste gepeild is, hoor je hoe de stem van degene die voorleest diep ademhaalt. En bijna fluisterend klinkt wat nooit gehoord is: nachamoe nachamoe ‘ammi (‘Troost, troost mijn volk’ – Jesaja 40:1).