Een boek over de hemel. Dat intrigeert. Er zijn best veel boeken geschreven over de hemel, maar dit boek is uniek, omdat Catherine Wolff, auteur van dit boek, met grote kennis van zaken een zogenaamde cultuurgeschiedenis van de hemel beschrijft. Zowel vanuit religieus als niet-religieus oogpunt neemt ze de lezer mee op een reis door de tijd.

De ondertitel van het boek van Kees de Ruijter luidt: ‘Liturgie voor kerkgangers’. Daarmee is meteen duidelijk dat dit boek van een andere aard is dan ‘Horen naar de stem van God’. Dat boek behelsde een predikkunde voor predikers. Maar ‘De hemel op aarde’ is geen liturgiek (met een -k aan het eind). Het neemt zijn uitgangspunt niet in de theorie, maar in de praktijk van de liturgie.

Het is 1961, ergens in centraal Chili. De Duitse Wehrmacht-soldaat Paul Schäfer richt in de paradijselijke heuvels een leefgemeenschap op met de prachtige naam Sociedad Benefactora y Educacional Dignidad. In de jaren die volgen groeit Colonia Dignidad uit tot een nederzetting van driehonderd mensen, met twee landingsbanen, een school, een ziekenhuis, een restaurant en een energiecentrale. De bevolking bestaat overwegend uit Duitse immigranten en de voertaal is dan ook Duits. Paul is de ‘man van God’: naast oprichter is hij de religieuze leider van de gemeenschap.

Stephan Sanders (1961) verrijkte de taal met ‘God-schaamte’. De titel van het boek alleen al maakt nieuwsgierig. Ook legt de schrijver er meteen zijn kaarten mee op tafel: een openhartig boek over zijn tastende en groeiende geloof in God. Een Zuid-Afrikaanse vader en Nederlandse moeder en via ‘de nonnen’ (kindertehuis) in een liefdevol rooms-katholiek adoptief gezin opgegroeid. Zolang hij ‘iets praktisch’ kon ‘doen’ in de kerk voelde hij zich er thuis: zingen in kinderkoor, fluitspel. Secularisatie, de onstuimige jaren zeventig, met veel lawaai ‘uit de kast’ komen als homoseksueel: hij werd – mijn woorden – een evangelist van het ongeloof en seksuele vrijheid. Zo was dat vroeger.

Voormalig Aartsbisschop van Canterbury Rowan Williams kijk in dit werk naar het Oosten: naar de traditie van de Orthodoxe Kerk. Hij doet dit niet enkel met een historische blik, maar juist ook met zicht op het heden en de toekomst van de kerk. In het werk gaat hij in dialoog met denkers uit verschillende eeuwen en tradities – van Evagrius en Maximus Confessor tot het werk van de meer recente Maria Skobtsova en Sophrony Sakharov.

Zelden lees je een boek met nieuwsgierigheid uit als het bedoeld is als een pak slaag. Wat dat is het: een kritische confrontatie met jezelf.

‘Vindt u dat anderen te veel verdienen? Weet u wat het gemiddelde inkomen in Soedan is? Vindt u het onterecht dat sommige mensen een bonus van anderhalf miljoen euro ontvangen? Vindt u het oneerlijk dat er mensen zijn die op een vuilnisbelt leven?’

In 2021 was het 100 jaar geleden dat de Liturgische Kring werd opgericht. De naam staat voor een studiegezelschap van vooral theologen en kerkmusici dat is voortgekomen uit de Liturgische Beweging binnen de Nederlandse Hervormde Kerk en in de loop van de twintigste eeuw is uitgegroeid tot een oecumenisch platform voor de bestudering van de liturgie in haar veelvormigheid.

Wright, Anglicaan, bekend populariserend nieuwtestamenticus, zoekt, midden in de coronacrisis, naar wat er n.a.v. deze pandemie bijbels kan worden gezegd. Om duiding (straf voor de zonde? oproep tot bekering?) kan het niet gaan. In het OT (Job!) klinkt vooral de klacht. En er is het verhaal van het kwaad, als duistere macht. Maar Jezus, geconfronteerd met menselijke ellende, zoekt niet een (hypothetische) oorzaak. Hij kijkt vooruit, om te zien wat God eraan gaat doen (Johannes 9).