TradCons en TheoBros

De manosfeer. Er wordt veel over gesproken en geschreven, ook dat er christenen te vinden zijn in dit complexe digitale landschap. Welk gedachtengoed dragen ze binnen deze sfeer uit? De redactie van Theologie.nl wilde hier meer over te weten komen en vroeg aan filosofen Kirsten Poortier en Martine Berenpas, wier boek over de manosfeer binnenkort verschijnt, om ons er meer over te vertellen.

Een digitaal landschap

In mei 2026 kwam de manosfeer opnieuw in de belangstelling te staan. In de kranten werd een geanimeerde discussie gevoerd over een onderzoek van Ipsos over de invloed van de manosfeer op middelbare scholen. De term ‘manosfeer’ verwijst naar een complex digitaal landschap van organisaties, blogs, fora en online gemeenschappen dat in de loop van de jaren 2000 ontwikkelde. Voor zover dit valt te traceren, werd de term voor het eerst gebruikt in 2009 in een Blogspot blog getiteld “The Start of the Manosphere” om een online netwerk te beschrijven van gemeenschappen rondom interesses en belangen van mannen. Doorgaans worden in de eerste periode vijf categorieën onderscheiden: men’s rights activists (MRA’s), men going their own way (MGTOW), pick up artists (PUA’s), traditionale christelijke conservatieven  (TradCons) en gamer/geek culture, waaronder ook de incels geschaard kunnen worden. 

Vreemde eend in de bijt? 

Conservatieve christenen of TradCons (traditional conservatives, of tradionele conservatieven) lijken op het eerste gezicht een vreemde eend in de bijt van de manosfeer. Er zijn diverse onderwerpen waarover ze het niet eens zijn met de andere gemeenschappen. Waar PUA’s (Pick Up Artists) ongebonden seksuele ontmoetingen nastreven en MGTOW (Men Going Their Own Way) vrouwen uit de weg gaan, pleiten de TradCons voor monogamie in het huwelijk en het kerngezin. De man is in deze relatie de kostwinner (provider) en beschermer (protector) – soms aangevuld met de aanduiding ‘voortplanter’ (procreator) – en de vrouw is zijn hulpje (helpmeet) en zorgt voor het huishouden en de kinderen. De vrouw onderwerpt zich allereerst aan haar man en uiteindelijk aan God, zoals de illustratie hieronder aanduidt. Zij wordt dus op grotere afstand van God geplaatst dan de man. Of anders gezegd: de man neemt voor haar de plaats van God in.

Red pill ideeën

Ondanks de ideologische verschillen, adopteren TradCons geregeld ‘red pill’ ideeën van de rest van de manosfeer. Het idee van een ‘red pill’ is ontleend aan de film The Matrix uit 1999, waarin Neo, de held van het verhaal, door Morpheus een keuze krijgt voorgeschoteld: neem de blauwe pil en keer terug naar een illusoir maar aangenaam leven dat door machines is gecreëerd, of neem de rode pil en ontdek de waarheid. Morpheus legt uit wat “de waarheid” is: Neo is een slaaf en is net als iedereen geboren in gevangenschap, in een gevangenis die hij niet kan ruiken, proeven of aanraken. Een gevangenis voor de geest. De boodschap van de manosfeer is simpel: als je eenmaal de rode pil hebt geslikt, dan zie je de waarheid, namelijk dat iedereen is gehersenspoeld door het feminisme en dat we leven in een gefeminiseerde samenleving waarin vrouwen de macht hebben. 

Het red pill-gedachtengoed is bijvoorbeeld te zien op de Blogspot Masculine by Design. Deze website heeft tabs voor de bijbelversie die hij gebruikt, en voor artikelen met de labels ‘christendom’ en ‘huwelijk’, maar ook voor posts over mannelijkheid en red pill. Dalrock wordt gezien als een van de belangrijkste online vertegenwoordigers van de TradCons en was populair in de manosfeer. Zijn blog was online van 2010 tot 2020 en behandelde onderwerpen zoals mannenrechten, huwelijk en relaties, het belang van hoffelijkheid (chivalry) en de teloorgang van de westerse beschaving door feminisme en andere culturele verschuivingen.

Kuisheidscultuur

Een andere overlap tussen de religieuze en niet (uitgesproken) religieuze takken van de manosfeer is hun opvatting over mannelijke en vrouwelijke seksualiteit. In de podcast The Wise Jezebels vertelt voormalige tradwife Tia Levings over haar seksuele opvoeding binnen een fundamentalistisch-christelijke omgeving, waarin seksuele onthouding centraal staat. De moraal van onthouding wordt ook wel purity culture (kuisheidscultuur) genoemd. In principe wordt van zowel vrouwen als mannen verwacht dat ze alleen binnen het huwelijk seks hebben. In de praktijk heeft de vrouw echter een dubbele verantwoordelijkheid daarin.

Een dubbele verantwoordelijkheid

Tegenover mannen waarmee ze niet is getrouwd, moet ze zich zo kuis mogelijk opstellen, bijvoorbeeld door bedekkende kleding te dragen. Dit om te voorkomen dat ze hem in verleiding brengt. Zo vertelt Levings welke opmerkingen vrouwen uit haar gemeenschap maakten wanneer ze jeans droeg. Dit zou hun mannen op een storende manier hebben afgeleid. Het zou bovendien ongepast zijn om dit in de nabijheid van haar zoon te doen, want die zou daar ook seksueel opgewonden van kunnen raken. Haar zoon was op dat moment 18 maanden oud. Levings beschrijft hoe ze zelf verkracht is. Op het moment dat het gebeurde, was het eerste wat ze dacht dat haar korte broek te kort moest zijn geweest. Ze geeft aan dat het haar meer moeite heeft gekost om van deze gedachte te herstellen dan van de fysieke daad zelf.

Binnen het huwelijk is de rol van de vrouw tegenovergesteld. Ze moet zich voor haar man namelijk eindeloos seksueel beschikbaar opstellen. Levings beschrijft hoe ze voorgeschreven krijgt om altijd jurken aan te trekken en dat ze geen ondergoed mocht dragen. Haar man moest namelijk op elk moment zo eenvoudig mogelijk toegang tot haar lichaam kunnen krijgen. Te moe of hoofdpijn zijn geen geldige excuses om je man seks te ontzeggen, werd haar verteld. En als je ongesteld bent, dan zijn er andere manier om je man te bevredigen. Je moet je man te allen tijde enthousiast van dienst zijn, je bent immer door God gecreëerd om zijn hulpje te zijn.

De vrouw als instrument

Deze opvattingen vinden we ook in de niet-christelijke delen van de manosfeer: een vrouw die buitenshuis door een man wordt lastig gevallen, zal het er met haar kleding en gedrag wel naar gemaakt hebben. En een vrouw moet zich binnenshuis inspannen om haar man tevreden te stellen, anders is ze er verantwoordelijk voor dat hij zijn heil elders gaat zoeken, bijvoorbeeld in pornografie of vreemdgaan. De vrouw is dus een instrument voor de man om hem te bevredigen én om hem te beschermen tegen onzedelijk gedrag. Deze nadruk op de dubbele verantwoordelijkheid van vrouwen bij grensoverschrijdend gedrag van mannen draagt bij aan een cultuur waarin vrouwen vaak niet geloofd worden wanneer ze aangeven dat ze te maken hebben gehad met seksueel geweld, vooral wanneer ze zelf geen onberispelijk gedrag hebben laten zien. 

Verweving

De hedendaagse manosfeer is niet langer uitsluitend een verzameling online subculturen waarin mannen discussiëren over daten, seksualiteit, mannelijkheid en hun vermeende achterstelling door de gefeminiseerde samenleving. Er is steeds meer sprake van een verweving van deze thema’s met politieke en religieuze overtuigingen. We zien dat influencers uit de manosfeer zich in de politieke en religieuze ruimte manifesteren en dat andersom steeds meer politieke en religieuze sprekers gebruik maken van typische manosfeer retoriek. De christelijke conservatieve predikant Doug Wilson promoot strikte traditionele genderrollen waarbij de vrouw zich onderwerpt aan de man en beroept zich daarbij op de Bijbel. Vanwege haar kwetsbare natuur meent hij daarnaast dat vrouwen niet zouden moeten stemmen. Wilson kreeg veel kritiek toen hij stelde dat ‘women are the kind of people that people come out of‘ (vrouwen zijn het soort mensen waar mensen uit komen), waarmee hij in typische manosfeerstijl vrouwen reduceert tot een soort broedmachine. Daarnaast heeft hij zijn ‘zorgen’ geuit over een samenleving met grote ‘culturele’ verschillen en ‘interetnische’ relaties.

Ook de evangelistische predikant Joel Webbon heeft zich uitgesproken voor het standpunt dat vrouwen in een christelijke natiestaat geen stemrecht zouden moeten hebben. Hij stelt namelijk dat ‘de helft van de bevolking anders blijft stemmen voor tolerantie, inclusiviteit en gematigdheid’. Webbon stelt daarom dat het noodzakelijk is dat ‘deugdelijke, virulente en masculiene mannen’ dit recht met geweld moeten afpakken. Hij geeft aan christelijke vaders tips om hun zonen op te voeden, waarbij hij stelt dat zonen te allen tijden de ‘gefeminiseerde samenleving’ – een zondige samenleving waarin aan vrouwen wordt verteld dat ze alles kunnen worden, homoseksualiteit wordt aangemoedigd en transgenders gedoogd worden – moeten wantrouwen. 

De ondergeschikte rol van vrouwen wordt in deze theologische tak van de manosfeer – ook wel aangeduid met de term ‘TheoBros’ – onderdeel van een veelomvattender wereldbeeld over ras, religie en macht. Wilson en Webbon verdedigen een maatschappelijke orde waarin (witte) mannen een bijzondere autoriteit hebben binnen het gezin en binnen de publieke ruimte. De traditionele genderorde en het antifeminisme wordt hierin dus niet alleen verdedigd, maar als religieus en politiek ideaal gesteld. De voornamelijk antifeministische manosfeer staat via dit soort sprekers in verband met een breder politiek-religieus landschap, waarin vrouwvijandige denkbeelden worden gecombineerd met nationalisme en witte suprematie.

Dit is een bewerkte voorpublicatie van het boek ‘Wegwijs in de manosfeer’ dat binnenkort verschijnt bij Garant. Het boek is geschreven door Martine Berenpas, docent interculturele en feministische filosofie, en Kirsten Poortier, docent filosofie en ethiek en onderzoeker kritisch denken. Beiden werken bij Fontys Hogeschool Tilburg.