Verdieping en verbreding door het IZB-focustraject

Ik merk dat mijn vertrouwen op God sterker is geworden… De saamhorigheid en verbondenheid in de gemeente is toegenomen.

Ik merk dat ik vaker bid voor mensen in mijn omgeving… Er zijn meer mensen die mee doen in de kringen.

Ouderen en jongeren hebben meer contact met elkaar. Ik raak vaker met mijn collega’s in gesprek over het geloof…

We maakten onlangs een rondje in de kerkenraad van de protestantse wijkgemeente Ichthus in Maarssen, waarbij iedereen vertelde wat het IZB-Focustraject de afgelopen twee jaar had uitgewerkt. Ik was behoorlijk onder de indruk van wat ik hoorde. Vrijwel alle aanwezigen wisten zegeningen te noemen, zowel voor hun persoonlijk geloofsleven als met betrekking tot de gemeente. Samen namen we de tijd om God te danken voor alles wat er was opgenoemd. De Ichthusgemeente in Maarssen was van de eerste lichting één van de tien (wijk)gemeenten die in 2017 en 2018 deelnamen aan een Focustraject van de IZB, een missionaire organisatie binnen de Protestantse Kerk. Het traject is ontwikkeld in antwoord op de vraag om intensievere vormen van missionaire toerusting en begeleiding. Voorheen beperkte de toerusting zich tot het aanbieden van kortlopende cursussen, materialen en werkvormen, vaak op uitnodiging van een plaatselijke evangelisatiecommissie. Na intensieve ontmoetingen met kerkenraden en gemeenteleden, in zgn. ‘luistersessies’, concludeerden we dat er méér nodig is. In steeds meer gemeenten is er grote verlegenheid met de missionaire opdracht van de gemeente en wordt de invloed van secularisatie steeds pijnlijker voelbaar. Hoogleraar Secularisatiestudies Herman Paul introduceerde de term ‘innerlijke secularisatie’, om aan te geven dat dit proces zich niet alleen om ons heen afspeelt in de samenleving, maar juist ook in ons midden, in onze eigen kring, in ons eigen gezin en vooral: in ons eigen hart. De vraag is niet langer alleen: Hoe deel ik mijn geloof met anderen? De vraag is óók: wat geloof ik zelf eigenlijk (nog) en hoe maakt dat verschil in mijn leven? Dit betekent dat een nieuwe (missionaire) beweging naar buiten óók een beweging naar binnen vraagt: naar ons eigen hart.

Gemeente-breed in gesprek

Het IZB-Focustraject is een revitalisatietraject voor bestaande gemeenten, dat de missionaire verlegenheid wil adresseren en tegelijkertijd een nieuw missionair verlangen wakker wil roepen. Toen wij in 2016 begonnen met het ontwikkelen ervan, kozen we voor een aantal belangrijke uitgangspunten en kernwaarden. In de eerste plaats wilden wij een gemeentebreed proces van bezinning op gang brengen. Wij zijn van mening dat de missionaire opdracht van de gemeente niet langer gedelegeerd kan worden aan een commissie of werkgroep, of aan een klein kringetje enthousiastelingen. Heel de gemeente is geroepen om licht en zout te zijn. Om die reden gaat aan het IZB-Focustraject een voortraject met de kerkenraad en predikant vooraf om te zien of er een gezamenlijk verlangen en voldoende draagvlak voor het traject is. Vervolgens proberen we het gesprek zoveel mogelijk op gang te brengen in bestaande kringen, groepen en activiteiten en ook in het kinder-en jongerenwerk. Eén van de verrassende neveneffecten in de tien pilotgemeenten blijkt het intergenerationele geloofsgesprek te zijn, doordat jong en oud met dezelfde thema’s aan de slag gaan.

De visie achter het IZB-Focustraject is dat missionair zijn steeds minder te maken heeft met het organiseren van bijzondere activiteiten en acties, en steeds meer met ons gewone leven, en hoe daarin ons geloof zichtbaar wordt in wie we zijn, in wat we doen en in wat we zeggen. Als gemeente van Christus komen we op enkele momenten in de week bij elkaar, en dat is een heel wezenlijk aspect van kerk-zijn. We komen samen om God te loven, om te luisteren naar zijn Woord, om te bidden en ook om elkaar te ontmoeten en te bemoedigen. Maar het grootste deel van de week zijn we als gemeente niet bij elkaar maar verspreid over de samenleving. We staan voor de klas of aan een ziekenhuisbed, zitten in de collegebanken of in een kantoor. We halen onze kinderen op van school en maken een praatje met andere ouders. We treffen onze collega’s bij de koffieautomaat of onze vrienden op het sportveld. Als gelovige staan we in al die situaties vaak alleen, en soms is er de neiging om ‘in onze schulp te kruipen’. Wat we vaak horen is dat veel mensen een kloof ervaren tussen wat zij ‘binnen’ de kerk samen met anderen beleven en de weerbarstige werkelijkheid van hun leven ‘buiten’. Het IZB-Focustraject wil gemeenteleden helpen ‘binnen’ en ‘buiten’ meer met elkaar te verbinden. Het gaat dus over een nieuwe diepere verbinding tussen zondag en maandag, geloof en leven, kerk en werk. Missionair gemeente-zijn begint niet met het optuigen van een heel scala aan missionaire activiteiten, maar in het toerusten van gemeenteleden om in het gewone leven en in relatie met hun ongelovige omgeving handen en voeten te geven aan hun geloof.

Hoe werkt een Focustraject?

Het is belangrijk dat de kerkenraad verantwoordelijkheid neemt voor het traject en zelf actief meedoet met het gesprek en de bezinning. De IZB ondersteunt het Focustraject op drie manieren:

• het detacheren van een trajectbegeleider vanuit het IZB-Focusteam in de gemeente, die zorgt voor toerusting, ondersteuning en die als katalysator van het proces functioneert;

• het leveren van vernieuwend gespreksmateriaal voor een periode van twee jaar, zodat in allerlei kringen en groepen het gesprek op gang kan komen;

• het organiseren van uitwisseling tussen gemeenten die een IZB-Focustraject doen, zodat een leergemeenschap ontstaat.

Wij hebben in de tien pilotgemeenten gemerkt dat de combinatie van deze drie vormen van ondersteuning belangrijk is. De trajectbegeleider is vooral belangrijk om de focus in het traject en in de gemeente te houden. De agenda van predikant en kerkenraad is vaak overvol en die van ‘gewone’ gemeenteleden ook. Het is een valkuil om met goede intenties te beginnen en vervolgens al gauw over te gaan tot de orde van de dag waarbij andere belangrijke zaken de aandacht opeisen.

Onderscheidend aan het bijbelstudiemateriaal is vooral dat het stimuleert om verhalen uit de praktijk te delen en om vanuit het gesprek ook echt in beweging te komen en in de dagen of weken erna een concrete stap te zetten, of een oefening te doen. Heel intentioneel wordt geprobeerd om de verbinding te maken tussen het gesprek ‘binnen’ en ons leven ‘buiten’.

Eerste ervaringen

Eind 2018 rondde de eerste groep van tien (wijk)gemeenten het IZB-Focustraject af. Aan het begin van dit artikel verwees ik al naar een eerste evaluerend gesprek in één van die gemeenten. Op het moment van schrijven is dit proces nog in volle gang. Maar gaandeweg valt wel een aantal dingen op. In de eerste plaats horen wij terug dat het IZB-Focustraject gemeenteopbouw stimuleert. Het gemeente-breed samen nadenken over dezelfde onderwerpen – in themadiensten, kringen en andere groepen/activiteiten – werkt samenbindend. In de tweede plaats merken wij dat in veel gemeenten de gesprekken over het geloof persoonlijker, dieper én praktischer worden. Een deelnemer aan een kring zei: vroeger praatten we vooral over het bijbelgedeelte, nu praten we over ons eigen leven in het licht van het bijbelgedeelte. In het bijzonder komen dan ook vaak de situaties en dilemma’s aan de orde van het volgen van Jezus midden in een samenleving die Hem steeds minder kent. Een derde uitwerking van de Focustrajecten is dat opvallend veel mensen aangeven dat zij meer zijn gaan bidden en dat zij zijn gegroeid in hun persoonlijk geloof en vertrouwen op God. Een vierde punt is dat een deel van de gemeenteleden aangeeft zich meer bewust te zijn van zijn verantwoordelijkheid als christen in de samenleving en bijvoorbeeld anders met collega’s en /of buren omgaat. Vaak gaat het om kleine verschillen in houding, meer transparant zijn over het geloof bijvoorbeeld. Of meer gericht op de nood of het belang van anderen.

Kerkenraden geven aan dat het traject als geheel stimulerend en revitaliserend werkt en dus een positieve uitwerking heeft, waarbij de concrete ervaring van plaats tot plaats verschilt. Tegelijkertijd merken zij op dat de beoogde verandering van cultuur en gedrag – dichter bij Jezus leven en meer naar buiten gericht gemeente-zijn – veel tijd vraagt en langzaam verloopt. Het gesprek gaat dus op veel plaatsen over de vraag: hoe houden we de beweging die we op gang zien komen vast? Hoe voorkomen we dat het weer ‘vervliegt’? Dat is een terechte en belangrijke vraag. We zoeken samen naar een goed vervolg.