Verkiezing en verwerping bij Johannes Duns Scotus. Een analyse van Ordinatio I 41
Ruim zeven eeuwen geleden onderzocht de jonge franciscaan Johannes Duns Scotus (1266-1308) een thema dat nog altijd de theologische gemoederen bezighoudt: de leer van Gods verkiezing en verwerping. Dit artikel presenteert enkele belangrijke inzichten uit zijn analyse van dit leerstuk.
Een open zenuw?Het gereformeerde protestantisme in Nederland heeft geleden aan het predestinatiegeloof. Die indruk kan ontstaan uit bijvoorbeeld uitlatingen van prominente (ex-)gereformeerden en hervormden. Bij een debatmiddag over de Christelijke dogmatiek1 van Kees van der Kooi en Gijsbert van den Brink prees voormalig landbouwminister Cees Veerman de pastorale toonzetting waarin de thema’s van Gods voorzienigheid en voorbeschikking worden behandeld. Vanuit zijn eigen jeugdervaring sprak hij echter ook over “de ellende van predestinatie en providentie”. Dat in ‘zware’ gereformeerde kringen versies van de verkiezingsleer circuleerden die de gelovigen in permanente onzekerheid hielden, is bekend uit literaire romans als De ortolaan van Maarten ’t Hart en Knielen op een bed violen van Jan Siebelink. Is het verkoopsucces van zulke boeken te verklaren uit de grote herkenning in de trauma’s die velen door het ‘‘predestinatiedogma’ hebben opgelopen? Door een bepaald type prediking in gereformeerde kring is kennelijk een existentiële nood opgeroepen over het persoonlijke zielenheil waarvan men alleen door bijzondere ‘bevinding’ zekerheid kon verkrijgen.
