Vlaardingerbroek – Nederland therapieland

Dit is een fragment uit de inleiding (p. 5-9)

Niemand weet hoe het gebeurde. Wanneer het precies was dat de eerste achtbaan opgezet werd. Het ging zo geleidelijk. Maar nu weet je niet meer waar je kijken moet. De felgekleurde lampen, kraampjes, verkopers en attracties vechten om je aandacht. Mensen staan in groepjes stil voor de flitsende lichtjes. Hun ogen schieten mee van links naar rechts en ze huilen. ‘Kom dat zien. Kom dat zien! Sarina vertelt u hoe zij vanuit haar burn-out door manifestatie haar droombaan, droomman én droomvilla heeft gevonden!’ klinkt het uit een van de luidsprekers. Verderop roept iemand: ‘Vitaminesupplementen ter bevordering van slaap en rust, teunisbloemolie en instantkoffie met kalmerende natuurextracten hier te koop!’ ‘En adem uit…’ fluistert een vrouwenstem door een megafoon. ‘Je staat op een strand. Het is hier helemaal stil. Langzaam voel je je lijf ontspannen.’

Welkom bij de ggz

Door de straten kronkelt een onafzienbare rij, die zich kilometers ver uitstrekt en eindigt bij de poort van een achtbanenpark. Dicht op elkaar gedrukt schuifelen eenzame mensen in de rij naar voren, zonder zicht op de anderen om hen heen. Hun blik is strak gericht op de achtbanen en de bordjes die af en toe voorbij komen: Wachttijd vanaf dit punt: vier maanden. Vanachter de poort zwaaien glimlachende psychologen naar de wachtenden. Boven hen, in grote lumineuze letters, staat: Welkom bij de ggz. Het licht weerspiegelt in de lege ogen van de mensen die in de rij staan voor de controles. Eenmaal daar aangekomen laten mensen hun besneden armen, kwetsbaarheden en hoop zien.

Deze worden nauwkeurig naast een lange lijst gelegd en gemeten, met gepaste balans tussen betrokkenheid en afstand. Wanneer mensen niet door de keuring komen, worden ze vriendelijk maar definitief weggestuurd: ‘Gaat u maar weer achteraan staan,’ zeggen de psychologen die net nog zo begripvol leken. ‘Misschien hebt u bij een collega van mij meer geluk. Ik vind het echt heel vervelend.’ Groepjes verslagen mensen trekken traag weg, op zoek naar het einde van de rij. Af en toe stort er iemand halverwege in en wordt door de groep langzaam tot vergetelheid vertrapt.

Rollercoaster

Van dichterbij hoor je de houten achtbanen van de ggz kreunen en kraken. Werkmannetjes van de overheid plaatsen steunbalken onder de oude, wiebelende constructies. Ze rapen de gewonden die uit de wagentjes en door de gapende gaten heen zijn gevallen op en plaatsen hen weer netjes achter in de rij. De mensen die binnen zijn gekomen en de spannende rollercoaster overleefd hebben, vertrekken met nieuw zelfvertrouwen, nieuwe moed en magische pilletjes. Allemaal vergoed door papa overheid en hun restitutiepolis. De entreeprijs voor alle gratis hulp is een levenslang identiteitskenmerk dat als tatoeage op de borstkas van de mensen te lezen is.

De hoogopgeleiden krijgen met hun tatoeage een certificaat ‘ervaringsdeskundigheid’ mee en beginnen een podcast. Voor de andere mensen vormt het identiteitskenmerk een extra achterstand in het leven, die ze proberen te verbergen. ‘Tja, maar dát soort mensen is ook gewoon wat labieler aangelegd. En van labiel zijn word je arm. Sneu, hoor,’ fluisteren de rijke mensen tegen elkaar. ‘Wat fijn dat de overheid die arme mensen ondersteunt. Moeten ze wel dankbaar voor zijn. En geen misbruik van maken…’

Uit de rij

Regelmatig stappen er een paar mensen met de gezonde blos van rijkdom op hun wangen zonder achterom te kijken uit de rij voor de ggz. Ze worden warm verwelkomd in een kleurrijke wereld vol mogelijkheden. Er zijn mensen die paarden knuffelen, truffels eten, met borden smijten, mediteren, de natuurlijke impuls van hun lichaam herontdekken en kermend over de grond rollen of extatisch dansen. Overal staan bontgekleurde tentjes, pipowagens en banken. De zakdoekjes en verse muntthee staan klaar. DoenDurf, Voelkracht, Stroomzacht, Praktijk Mens Centraal staat er op de zelfgeverfde borden. In kleine letters: ‘€ 90 tot € 150 per 45 minuten. WELKOM!’ Deze kleurrijke wereld is overwegend wit.

Op deze plekken voeren hoogopgeleide stellen hun wekelijkse ruzie. Middelbare mannen leren huilen. Vijftigjarige vrouwen roepen boos: ‘Ik kies voor MEZELF! Dit is MIJN GRENS!’ Jonge kerels staan in de rij voor de schandpalen, waar ze betalen om door rijke macho-mannen bekogeld te worden met advies over succes en man-zijn. Meiden trekken hun portemonnee om maar niet aangeraakt te hoeven worden. Ze hopen met energetische healing de herinneringen aan die verkrachting eindelijk te kunnen loslaten. Er wordt overal veel bevestigend geknikt, geapplaudisseerd en vooral betaald.

[…]

Ondertussen is de nacht opgeslokt door alle lichtjes en de duizenden schermen en reclameborden. Alle denkbare producten, van agenda’s tot deo, worden verkocht met gratis levensadvies. De wegwerpkoffiebekers komen met levenswijsheden, de theezakjes met levensvragen.

‘Find joy in the little things,’ vertelt de shampoo je. ‘Because you are worth it,’ deelt het afslankproduct je mee. ‘50% van de ouders wil een diepere emotionele verbinding met hun kind,’ luidt de babypoederreclame. Vanaf de schermen delen influencers over hun mental health journey, ze verkopen overhypte troep en delen gratis AD(H)D- en autismediagnoses uit. ‘Neurodivergentie is the new black,’ verkondigen twintigjarige biseksuele vrouwen die van katten houden en tarotkaarten trekken, maar dan wel die mooie dure met minimalistische illustraties en gouden blokletters. Hilarische TikToks over depressie, automutilatie, eetstoornissen en suïcide weten door algoritmes al snel de pubers te vinden die, vanwege hun hormonen, het allemaal niet zo goed weten. ‘Blijkbaar ga je dan, als je cool bent, kotsen en snijden,’ concluderen ze. Terwijl ze vertwijfeld een vinger in hun keel steken, worden ze aangestaard door het hartvormige bordje met de tekst: This home runs on love & laughter.

Spookhuis

Vuile was wappert vrolijk in de wind, samen met de Tibetaanse meditatievlaggetjes. Tachtigjarigen staren er geschokt en met verbazing naar. Gewoon tegen problemen aanlopen in het leven is taboe geworden. Er moet wel een psychische stoornis of een trauma onder liggen. Voor het Spookhuis staan mensen daarom enthousiast te wachten totdat zij hun intergenerationele horrorshow mogen ontdekken. ‘Jij krijgt een trauma, en jij krijgt een trauma, en jij krijgt een trauma!’ buldert de kaartjesverkoper. De zware last wordt met dankbaarheid aangenomen. ‘Ik wist het wel,’ verzuchten mensen tegen elkaar. ‘Ik heb niet gefaald in het leven, ik ben gewoon de patroondoorbreker van mijn familielijn.’

In alle drukte hoort niemand de doffe dreunen van de vijf mensen die in een rij voor het uitkijkplateau stonden te wachten, en er vervolgens een voor een af sprongen – dag in, dag uit. Het treintje eronder heeft soms vertraging, omdat er een lijk opgeruimd moet worden. Mensen zuchten dan even, maar zijn het alweer vergeten wanneer het treintje optrekt. De getraumatiseerde conducteur kan meteen achteraan aansluiten in de lange rij voor de ggz. Het volgende reclamebord – ‘Love yourself, live your life, seek adventure. The new Citroen 2040’ – flitst alweer voorbij.

Welkom in Therapieland.