Welke boeken vielen op in april?

Iedere maand lichten we drie nieuwe boeken uit die het verdienen om gelezen te worden. In april zijn dat: Tegen de machine van schrijver Paul Kingsnorth, Augustinus de Afrikaan van classicus Catherine Conybeare en Is de Bijbel echt gebeurd? van theoloog en historica Jirska van Hooijdonk.

Tegen de machine van Paul Kingsnorth

Schrijver en dichter Paul Kingsnorth is zelfverklaard ‘afvallig milieuactivist’. Hij heeft gebroken met zijn identiteit als ‘linkse journalist’ en ‘antiglobalist’ en doet in Tegen de machine een oproep om ‘radicaal reactionair’ te worden.

Dat begint met: ‘de afgrond inkijken en je eerst eens laten raken’, schrijft journalist Frank Mulder in het voorwoord. Mulder deed jaren geleden een interview met Kingsnorth en bleef daarna contact met hem houden. Op een dag mailt Kingsnorth met een interessant nieuwtje: hij is christen geworden. Als ‘heidense priester’ die zich verdiepte in natuurspiritualiteit werd Kingsnorth naar eigen zeggen opeens ‘achtervolgd’ door Jezus. In zijn dromen, in boeken, in e-mails. Het liet hem niet meer los: ‘Ik werd overweldigd’.

Bestel Tegen de machine

Het liet hem niet meer los: ‘Ik werd overweldigd’

Kingsnorth laat zich dopen in een Roemeens-orthodoxe kerk in Ierland. Hij stapt een nieuw hoofdstuk in, een die draait om spirituele groei en de kern van het evangelie: ‘Overgave aan de Schepper’. In Tegen de machine lezen we het resultaat van deze omwenteling in zijn leven, die zich vooral laat karakteriseren als zoektocht. Maar bij Kingsnorth is ‘zoeken’ geen vrijblijvend rondsnuffelen. Het is een radicale, compromisloze zoektocht naar God, natuur en technologie, met als onderliggend explosief de allesverwoestende ‘Machine’. Onze wereld kent vele crises, stelt Kingsnorth, en die ontspruiten uit de diepe geestelijke leegte van de moderniteit. De techniek vernietigt het ‘sacrale’ op aarde. Het tegengif is een proces van spiritueel ontwaken.

Tegen de machine is voor liefhebbers van Jacques Ellul, C.S. Lewis, G.K. Chesterton en Simone Weil. En voor alle lezers die de rauwe realiteit waarin we leven recht willen aankijken: van fenomenale zonsondergangen tot desastreuze technologische innovaties. Het is een ‘woest boek’, schrijft Mulder, en biedt ‘heel veel stof tot nadenken’. Mis het niet.

Augustinus de Afrikaan van Catherine Conybeare

Toen de Britse filoloog Catherine Conybeare jaren geleden het thuisland van Augustinus (354-430) bezocht, het hedendaagse Algerije, besefte ze hoe belangrijk de Afrikaanse context is om de geschriften van Augustinus te begrijpen. Aan de Algerijnse kustlijn keek ze over de Middellandse zee richting Italië en dacht aan het machtige Romeinse Rijk van de Oudheid. Ze keek als het ware met de ogen van Augustinus en begon zijn ‘gemengde gevoelens’ over de heersende macht te begrijpen.

Bestel Augustinus de Afrikaan

Ze keek als het ware met de ogen van Augustinus.

Na die reis begon Conybeare het werk van Augustinus te herlezen en ze ontdekt een nieuwe laag van betekenis, ze schrijft:

De ruzies waarin Augustinus verzeild raakte, de bondgenootschappen die hij sloot, de intellectuele en filosofische standpunten die hij aanhing – allemaal werden ze beïnvloed door het feit dat hij een Afrikaan was.   

Dit basale feit – Augustinus was een Afrikaan – werkt Conybeare uit in Augustinus de Afrikaan. Het is een verfrissende biografie geworden over een van de belangrijkste grondleggers van het westerse christendom en de westerse filosofie. Ze plaatst Augustinus in zijn originele context en breekt met het ‘neutrale’ beeld dat in de geschiedenis is ontstaan. Zijn werk had niet ‘overal geschreven kunnen worden’, maar is de vrucht van een Afrikaans leven. ‘Augustinus’, schrijft Conybeare, is ‘toegeëigend door een Europese traditie die hij weliswaar diepgaand had beïnvloed, maar die slechts gedeeltelijk de zijne was’. Hoe dat proces precies is gegaan, vertelt Conybeare in vier delen: ‘Insider, Outsider’, ‘Wolven in schaapskleren’, ‘Een taal voor Afrika’ en ‘Van Afrika naar onsterfelijkheid’.

Maar het belangrijkste is misschien wel dat de lezer zich vanaf de eerste bladzijde geografisch leert verplaatsen: Augustinus bekeek de wereld letterlijk vanuit Afrika, in het noorden zag hij de zee, Sicilië en de laars van Italië en in de andere windrichtingen de woestijn, zijn Berberse wortels en ‘het landschap waarin hij tot zijn recht kwam’. Die blik bepaalde wat hij dacht, schreef en beleefde. Dus, voor iedereen die de Afrikaanse Augustinus beter wil leren kennen: lees dit boek.

Is de Bijbel echt gebeurd? van Jirska van Hooijdonk

Is de Bijbel echt gebeurd? is een doorvoeld relaas van theoloog en historica Jirska van Hooijdonk over het loslaten van de overtuiging dat alles in de Bijbel ‘echt’ en ‘goed’ moet zijn – als robuuste waarheden of onwrikbare pilaren. Dit proces van loslaten begon toen Van Hooijdonk een passage in het boek Handelingen las en merkte dat het haar ‘ruimschoots tegenstond’. Ze besloot om dat gevoel van weerstand niet te negeren maar te onderzoeken. Het werd het begin van een nieuwe leeswijze, en een nieuwe geloofswijze. Er ontstond een dialoog tussen haarzelf en de teksten, als een open ruimte waar plek was voor persoonlijke beleving én een flinke dosis historisch-kritische vragen.

Bestel Is de Bijbel echt gebeurd?

Ze besloot om dat gevoel van weerstand niet te negeren maar te onderzoeken

De ‘vrijzinnigheid (lees: afvalligheid)’ lag natuurlijk op de loer, zo had Van Hooijdonk geleerd. Toch wist ze die houding te ontmantelen als een ‘behoefte aan zelfbescherming’ en nam ze de avontuurlijke route, want iets anders lonkte aan de Bijbelse horizon: speelsheid, verbinding en een geloof dat weer kon stromen. Ze liet zich inspireren door het werk van filosofen Maurice Merleau-Ponty en Paul Ricoeur, wat haar richting gaf voor een nieuwe interactie met de christelijke bronnen.

Dit boek is voor iedereen die niet vies is van het omverwerpen van heilige huisjes, maar – en dat is belangrijk – om ze daarna ook weer op te bouwen. Van Hooijdonk deconstrueert, maar zoekt daarna naar een nieuwe vorm: een alternatief voor een alles-echt-gebeurd-geloof. Dat wil zeggen, een geloof waarin de historische (on)juistheid van de Bijbel open en bloot op tafel ligt, waarin ‘moeilijk doen’ welkom is én waarin het geloof niet verwatert maar juist een nieuwe vitaliteit uitstraalt. 

Lees ook deze artikelen