Welke boeken vielen op in mei?

Iedere maand lichten we drie nieuwe boeken uit die het verdienen om gelezen te worden. In mei zijn dat: Springlevend van podcaster Elizabeth Oldfield, Hendrikus Berkhof van theoloog Karel Blei en Voed de vlam van anglicaans priester Tish Warren.

Springlevend van Elizabeth Oldfield

Elizabeth Oldfield is voormalig BBC-presentator, host van de podcast The Sacred en auteur van het boek Springlevend. Op latere leeftijd (her)ontdekte ze het geloof. In haar boek verkent ze de zeggingskracht van de zeven hoofdzonden in onze huidige West-Europese cultuur. ‘Een onverwachte ingang’, schrijft Claartje Kruijff in de inleiding, want ‘zonde’ is juist een term die vaak veel weerstand oproept. Maar Oldfield verlangt, in lijn met het denken van Francis Spufford, naar een verdiepend perspectief op ‘de menselijke neiging om dingen te verkloten’. Ze wil op onderzoek uit: hoe om te gaan met onze imperfecties?

Bestel Springlevend

Oldfield opent Springlevend met een scène in de auto. Haar dochter zingt op de achterbank mee met het lied ‘When I Grow Up’ van de musical Matilda dat een kinderlijke belofte onthult: als ik later groot ben, kan ik alles aan. Oldfield voelt zich geconfronteerd; het hoopvolle lied overvalt haar als een gebarsten ideaal. Als volwassene voelt ze in het geheel niet dat ze alles aankan. Veel meer overheerst de moedeloosheid door ‘al die zware dingen’ die ze met zich meesjouwt en ‘de monsters’ die wél echt bestaan en soms in haarzelf wonen. Laat staan het voortrazende nieuws over autoritaire leiders, toenemende verdeeldheid, oorlog, klimaat, en zo meer. Hoe kunnen we ons daartoe verhouden, vraagt ze zich af. Hoe vinden we een route door het leven dat ze schetst als ‘een verrassende mengelmoes van schoonheid en verdriet, wanhoop en vreugde, de hunkering naar rechtvaardigheid en ons totale, verbijsterende onvermogen om die te verwezenlijken’?

Het hoopvolle lied overvalt haar als een gebarsten ideaal.

De zeven hoofdzonden – woede, hebzucht, acedia, afgunst, vraatzucht, lust en trots – dienen als vertrekpunt voor die vraag. Hoewel Springlevend een diep persoonlijk verslag is, is het allerminst een verhaal van ‘zelfgerichtheid’. Nee, ‘niets is minder waar’, schrijft Kruijff. Oldfield gaat compromisloos op zoek naar onze zorg voor de ziel te midden van de wispelturige wereld en ‘turbulente tijden’. Oldfield weet de christelijke taal en traditie helder en uitnodigend te vertalen naar nu, ook voor ongelovigen, nieuw-gelovigen en de algemene zinzoeker. Kruijff zegt: ‘Ze neemt je mee in haar zoeken én vinden’.

Hendrikus Berkhof van Karel Blei

Hendrikus Berkhof: hij is een van de invloedrijkste theologen van naoorlogs Nederland, maar toch voor sommigen onbekend. De hoogste tijd daarom, vond Karel Blei, dat er een uitvoerige biografie zou verschijnen over Berkhofs leven en werk. Blei heeft zich met overgave gewijd aan deze taak en het resultaat is een boek van ruim zevenhonderd bladzijden. Naast een ode aan de erfenis van Berkhof, is deze biografie ook een protestants monument. ‘Weinigen hebben in de twintigste eeuw, in de jaren sinds de wereldoorlog, zozeer als hij de koers van de Hervormde Kerk gestempeld en mensen geholpen bewust christen te zijn’, schrijft Blei.

Bestel Hendrikus Berkhof

En dat te midden van secularisering; een ontwikkeling die Berkhof als ‘bruggenbouwer’ tegemoet trad. Hij staat erom bekend altijd de dialoog te hebben gezocht: met vrijzinnigen, orthodoxen en seculieren. ‘Een positie die ons ook vandaag nog te denken geeft’, stelt Blei. Zijn ‘doordenking van wat kerk- en christen-zijn in de moderne tijd betekent’ is te waardevol om niet te documenteren. ‘Vanuit die overtuiging is dit boek geschreven’.  

Berkhof staat erom bekend altijd de dialoog te hebben gezocht.

Karel Blei is als biograaf ook zelf geworteld in de hervormde traditie en promoveerde bij Berkhof in 1972. Veertien jaar eerder ontmoette hij hem voor het eerst in de bossen van Driebergen. Daar vond een seminarie van vier maanden plaats waarin de hervormde theologiestudenten destijds hun predikantsopleiding in ‘internaatsverband’ zouden afsluiten, ‘om daarna officieel het ambt in te gaan’. Berkhof was de rector van het seminarie. Blei schrijft over die eerste ontmoeting: ‘Mij trof meteen de manier waarop Berkhof zich tussen allen bewoog. Niet alleen zijn aimabele, open instelling, maar vooral het feit dat hij, op een raadselachtige wijze, ieder van ons al bij name bleek te kennen’.

De biografie Hendrikus Berkhof is voor iedereen die zich wil laten inspireren door het persoonlijke charisma van Berkhof, zijn theologische denken, zijn pastorale finesse, maar ook voor iedereen die als christen een weg zoekt in seculier Europa en zoekt naar creatieve invalshoeken om het Evangelie te belijden.

Voed de Vlam van Tish Warren

Passend bij Pinksteren verschijnt ook deze maand Voed de Vlam van Tish Warren. Net als Elizabeth Oldfield put ook Tish Warren uit de wijsheid van de vroegchristelijke traditie. En net als Oldfield komt die interesse voort uit ‘perioden van dorheid’ die het leven kunnen kleuren. Een belangrijk verschil met Oldfield is dat Warren als anglicaans priester vertrekt vanuit een diepgeworteld en doorontwikkeld geloofsleven. Dat geeft een nadrukkelijker theologische lading aan haar zoektocht naar ‘veerkracht voor de vermoeide ziel’. Want ook voor een priester – of misschien wel: juist voor een priester – kan God soms akelig ver weg voelen. En wat doe je dan?

Bestel Voed de Vlam

Warren begint haar verhaal bij een meerdaagse retraite. ‘Mijn ziel was moe. Mijn lichaam was moe. Ik was moe van het moe zijn’. De retraite moest een poging zijn ‘om Gods zachte stem te verstaan’. Op een koude avond tijdens de retraite probeert ze letterlijk een vuur te maken, maar het mislukt keer op keer. Met groeiende frustratie gooit ze aanmaakblokjes op het hout, steekt tientallen lucifers aan en wacht op de eerste vlam. Maar het vuur komt niet, net als het ‘lijntje met God’ uitblijft.

Mijn ziel was moe. Mijn lichaam was moe.

En toch, de aanhouder wint. Op een onverwacht moment vat het hout toch vlam. Warren voelt de hitte van het vuur. Deze aardse ervaring zet haar aan het denken: van de frustratie tot de ommekeer. Van het gevoel dat het niks uitmaakt wat je doet, want het vuur slaat toch niet aan, tot het inzicht dat het wél uitmaakt wat je doet, want niet ieder nieuw vuur is direct zichtbaar. Het laat zich niet dwingen, maar wel onderhouden.

Voed de vlam biedt inspiratie voor iedereen die droogte ervaart in het geestelijk leven, in creativiteit en in emoties. Het is een boek dat leest als een hoopvol gesprek, als een uitgestoken hand – juist omdat Warren het persoonlijke niet schuwt en de lezer zeer dichtbij laat komen. Warren verliest zich niet in simpele oplossingen of naïeve dromen, maar heeft het talent om, vanuit tegenslag en onvermogen, te volharden in geloof in God en het leven.

Lees ook deze artikelen