1 Korintiërs 16: gerommel in de tekst

De Chester Beatty Library, nu bekend als de Chester Beatty, is een museum en bibliotheek in de Ierse hoofdstad Dublin. Het werd in 1953 opgericht, om de collecties van mijnbouwmagnaat Sir Alfred Chester Beatty te huisvesten. Het huidige museum, op het terrein van Dublin Castle, opende op 7 februari 2000, de 125ste verjaardag van Beatty’s geboorte en werd in 2002 uitgeroepen tot Europees Museum van het Jaar.

De Chester Beatty bevat onder meer zeer oude manuscripten en is met de bijbelse handschriften een van de belangrijkste bronnen voor wetenschap in zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Een van de manuscripten is de hier afgebeelde tekst die in 1934 in Egypte is gevonden, en die dateert uit de derde eeuw. Deze tekst, 1 Korintiërs 16 laat ons zien hoe er al vroeg wijzigingen in de tekst werden aangebracht.

Een zekere Prisca en haar man Aquila waren een zendelingenechtpaar uit de eerste eeuw. Paulus noemde hen medewerkers in Christus (Romeinen 16:3). Door alle vroege getuigen wordt zij Prisca of Priscilla genoemd, behalve in dit manuscript, waarin ze voorkomt als Priscas. Door de toevoeging van de laatste sigma (= s) verandert de vorm van vrouwelijk naar mannelijk. Dit kan het gevolg zijn geweest van onzorgvuldigheid van de schrijver. Maar het ligt meer voor de hand dat dit niet een verschrijving, maar een opzettelijke herschrijving is geweest. Er zijn namelijk ook andere voorbeelden van tekstwijzigingen die de rol van vrouwelijke leiders bagatelliseren en die lijken te zijn ingegeven door anti-vrouwelijk sentiment.

Een gelijksoortige sexe-verandering vond plaats in de negentiende en twintigste eeuw toen de apostel Junia (vrouwelijk) gewoon Junias (mannelijk) werd in Engelse vertalingen. (Junia wordt genoemd in Romeinen 16:7). Hetzelfde had al plaats gevonden in de Nederlandse Statenvertaling en ook in de NBG-vertaling van 1951 treffen we deze wijziging nog aan. Waarom werd zij Junias? Eenvoudigweg vanwege de volgende redenering: Omdat een vrouw geen apostel kon zijn, kon de vrouw die hier apostel wordt genoemd geen vrouw zijn geweest.

Misschien minder ernstig, maar nog steeds zeer, zeer bedenkelijk is dat Paulus, in wat oudere vertalingen, de lezers van zijn brieven aanspreekt als broeders (adelphoi). Niemand had erbij stil gestaan dat ‘adelphoi’ ook inclusief vertaald kon en moest worden, namelijk ‘broeders en zusters’. Vergelijk bijvoorbeeld het Duitse woord: ‘Geschwister’.

Kortom, er is en er wordt gerommeld in teksten en met teksten. Goed en onbevangen lezen is blijkbaar nog steeds een kunst.

Literatuur

First Fragments, biblical papyrus from Roman Egypt. Chester Beatty, Dublin, 2022. Blz. 136-137.

Johan Murre, Lexicon Nieuwe Testament. Skandalon Vught, 2009. Blz. 31-32.