In het boek Deuteronomium is de hoogste joodse geloofsbelijdenis te vinden: “Hoor, Israël, de Heer onze God, de Heer is één!’, in het Hebreeuws uitgesproken als ‘Sjema Jisraël, Adonai Elohénoe, Adonai echád’ (Deuteronomium 6:4). Zonder dit vers, dat naar het eerste woord bekendstaat als het sjema, is het hele joodse monotheïsme ondenkbaar. Dit vers ‘leeft’ als geen ander. De gelovige staat ermee op en gaat ermee naar bed. Met dit vers op de lippen blaast hij ook de laatste adem uit. Het is dan ook niet voor niets dat juist deze tekst als een soort vademecum te vinden is in de mezoeza en de tefilien.

Vrouw overlijdt na brute groepsverkrachting. Drie dagen hevige strijd in burgeroorlog: meer dan vijfenzestigduizend slachtoffers onder de strijders. Aantal burgerslachtoffers: onbekend, maar groot. Nee, dit is niet uit de krant van vandaag. Het is een korte samenvatting van wat we lezen in de laatste drie hoofdstukken van hel Bijbelboek Rechters (19-21). Seks en geweld. Wat moeten we met dit oude relaas? Gewoon maar concluderen dat de ontsporingen waarover verhaald wordt, nu eenmaal onontkoombaar zijn als een ‘condition humaine’ – in de zin van: het is nooit anders geweest – of valt er meer over te zeggen?

AI zo lang als er mensen bestaan, gaan ze ook dood. Het zou dus moeten wennen, maar dat is niet zo. En daar zijn wel wat redenen voor: onze herinnering reikt niet tot de eerste mens; voor eenieder is er altijd een eerste betreurde dode in zijn of haar leven. Daarbij is de dood geen optelsom van steeds en altijd hetzelfde. Sterft er iemand, dan nemen we afscheid van een persoon zoals er nooit eerder een geweest is, en ook nooit meer een zal zijn. Vervelend is ook dat de dood zo veel gezichten heeft. Mensen kunnen vreselijk sterven, maar ook heel mooi. Veel te jong, en ja, soms ook te laat. In verzet, maar ook in overgave. Overvallen, maar ook voorbereid. Zinloos, maar ook zinvol.

Wie de Bijbel aandachtig leest, zal zien dat het in dit oude boek niet gaat om louter goede of louter slechte mensen. En als je dat gezien hebt, is het niet vreemd dat ook Samuël veelkleuriger uit de verf komt dan we altijd dachten.

De brief aan de Hebreeën is een buitenbeentje in het Nieuwe Testament. Een buitenbeentje evenwel dat uiteindelijk heel wat tongen in beweging zou brengen. Aanvankelijk was er in de oude kerk niet veel meer dan enige strijd over het auteurschap van Paulus, maar gaandeweg bleek de brief meer dan eens te raken aan theologische geschil- en strijdpunten, waardoor het geschrift voor menige theoloog kon uitgroeien tot een zie-je-wel-document. Daarmee is – zij het impliciet – meteen gezegd dat de doorwerking van het geschrift in de geschiedenis altijd de doorwerking van een interpretatie is. Soms lag die interpretatie voor ons verstaan nu – dat, voor alle helderheid, zelf natuurlijk ook weer interpretatie is – dicht bij het oorspronkelijke schrijven, echter soms ook was het daarvan ver verwijderd…

Het grootste handgeschreven boek ter wereld staat bekend als ‘de Bijbel van de duivel’. In het Latijn wordt dit werk, vanwege zijn afmetingen, de Codex Gigas genoemd. Het boek meet 90 bij 50,5 cm en weegt maar liefst vijfenzeventig kilo. Waarschijnlijk is het geschreven aan het begin van de dertiende eeuw in het Benedictijner klooster van Podlaice in Oost-Bohemen, maar betrouwbare informatie over het ontstaan van dit enorme boek ontbreekt. Wel is er een legende die verhaalt van een zondige monnik die, nadat hij ter dood was veroordeeld, vóór zijn executie dit boek zou hebben moeten schrijven. Omdat dit een onmogelijke opgave was, zou hij hulp gezocht hebben bij de duivel zelf, die voor zijn diensten in het werk een hele bladzijde kreeg.

De knecht is wel de meest intrigerende gestalte uit Jesaja 40-55. Wie is deze knecht? Welke rol vervult hij? Talloze exegeten hebben geprobeerd hem als een historische figuur te duiden. Maar ligt de kracht van de knecht niet veeleer in zijn anonimiteit? In dit artikel gaat het er niet zozeer om de knecht te identificeren. Het gaat er veeleer om iets te zeggen over de rol van de knecht als plaatsbekleder, als iemand die de plaats van een ander inneemt, als een ’vertegenwoordiger’.

Kun je het woord ‘halleluja’ (dat letterlijk: ‘prijst de Heer’ betekent en alleen in de psalmen voorkomt) gebruiken in totaal verschillende situaties? Om God te eren én als uitroep na een ervaring van liefde en seks? Dat kan volgens het hier besproken lied van de Canadese zanger en dichter Leonard Cohen.

Niemand zou aan de hand van de Nieuwe Bijbelvertaling op de gedachte kunnen komen een enkele tekst uit Jeremia in verband te brengen met de tekst over de overspelige vrouw in Johannes 8. Pas als je de Statenvertaling erbij neemt, kun je ontdekken dat er een mogelijk verband is.